اضطراب در کودکان تا حدی طبیعی است و بخشی از روند رشد آنها محسوب میشود. کودکان ممکن است در برابر جدایی از والدین، رفتن به مدرسه، امتحان، آشنایی با افراد جدید یا قرار گرفتن در موقعیتهای ناآشنا احساس ترس و نگرانی کنند.
این نگرانیها معمولاً موقتی هستند و با افزایش سن و کسب تجربه، کاهش پیدا میکنند.
اما اگر نگرانی و ترس کودک شدید و مداوم باشد و در مدرسه، خواب، روابط دوستانه، فعالیتهای روزمره یا زندگی خانوادگی او اختلال ایجاد کند، ممکن است نشانه یک اختلال اضطرابی باشد.
تشخیص اضطراب در کودکان همیشه آسان نیست. بعضی کودکان نمیتوانند احساسات خود را به زبان بیاورند و اضطراب خود را بیشتر از طریق رفتار یا علائم جسمی نشان میدهند. به همین دلیل شناخت نشانههای اضطراب در کودکان میتواند به والدین کمک کند زودتر متوجه مشکل شوند و برای دریافت کمک تخصصی اقدام کنند.
نکته: اضطراب کودکان قابل درمان است و مداخله زودهنگام میتواند به کودک کمک کند مهارتهای لازم برای کنترل نگرانی و مقابله با موقعیتهای دشوار را یاد بگیرد.
مشاوران مرکز مشاوره خانواده آویژه برای تهیه این مقاله وقت و انرژی زیادی گذاشتهاند.
تماً نظرات و تجربههای خود را در پایان مقاله با ما و دیگران به اشتراک بگذارید؛ شاید نظر شما به خانوادهای دیگر کمک کند. ❤️
انواع اضطراب در کودکان
اضطراب در کودکان شکلهای مختلفی دارد و هر کودک ممکن است علائم متفاوتی نشان دهد. مهمترین انواع اضطراب در کودکان عبارتاند از:
۱. اختلال اضطراب جدایی
اضطراب جدایی در سالهای نخست زندگی یک مرحله طبیعی از رشد کودک است. بسیاری از کودکان بین ۸ تا ۱۲ ماهگی زمانی که از والدین خود جدا میشوند، ناراحت یا نگران میشوند.
این نوع اضطراب معمولاً با افزایش سن کمتر میشود. اما اگر کودک در سنین بالاتر همچنان هنگام جدا شدن از والدین دچار ترس و ناراحتی شدید باشد، از رفتن به مدرسه خودداری کند یا نتواند بدون والدین بخوابد، ممکن است با اختلال اضطراب جدایی روبهرو باشد.
۲. فوبیاهای خاص
ترس از بعضی چیزها در دوران کودکی طبیعی است. برای مثال، کودک ممکن است از تاریکی، طوفان، حیوانات یا بعضی افراد بترسد.
اما در فوبیای خاص، ترس کودک بسیار شدید و نامتناسب با میزان واقعی خطر است. کودک ممکن است برای جلوگیری از روبهرو شدن با عامل ترس، از موقعیتهای مختلف فرار کند یا کاملاً از آنها دوری کند.
۳. اضطراب اجتماعی
در اضطراب اجتماعی، کودک از قضاوت شدن، مسخره شدن یا طرد شدن توسط دیگران میترسد.
ممکن است از صحبت کردن در کلاس، شرکت در فعالیتهای گروهی، پاسخ دادن به سؤال معلم یا آشنا شدن با افراد جدید خودداری کند. برخی کودکان حتی از حضور در موقعیتهای اجتماعی اجتناب میکنند.
۴. اختلال اضطراب فراگیر
در این نوع اضطراب، کودک درباره موضوعات مختلف زندگی بیش از اندازه نگران است. برای مثال ممکن است دائماً درباره مدرسه، سلامت خود یا اعضای خانواده، آینده، اتفاقات بد یا عملکرد خود نگرانی داشته باشد.
موضوع نگرانی ممکن است تغییر کند، اما کودک معمولاً همیشه درباره چیزی نگران است.
۵. اختلال پانیک
کودک مبتلا به اختلال پانیک ممکن است بهطور ناگهانی دچار ترس و اضطراب شدید شود. این حالت میتواند با علائمی مانند تپش قلب، سرگیجه، لرزش یا احساس ناتوانی در نفس کشیدن همراه باشد.
حملات پانیک ممکن است بدون هشدار قبلی شروع شوند و معمولاً پس از مدتی فروکش میکنند.
نشانههای اضطراب در کودکان چیست؟
شناخت نشانههای اضطراب در کودکان همیشه ساده نیست. بعضی کودکان میتوانند به وضوح بگویند که میترسند یا نگران هستند، اما بعضی دیگر احساسات خود را نمیشناسند یا نمیتوانند آنها را بیان کنند.
به همین دلیل، اضطراب ممکن است خودش را در قالب تغییرات رفتاری یا جسمی نشان دهد.
از مهمترین نشانههای اضطراب در کودکان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- نگرانی یا گریه بیش از حد معمول
- شکایت مکرر از دلدرد، سردرد یا احساس ناخوشی
- مشکل در خوابیدن
- بیدار شدن به دلیل کابوس
- ترس از تنها خوابیدن
- بیقراری و ناتوانی در آرام نشستن
- زودرنجی و عصبانیت
- مشکل در تمرکز
- تغییر اشتها
- لرزش بدن
- امتناع از رفتن به مدرسه
- مراجعه زیاد به دستشویی
- چسبیدن بیش از حد به والدین
- اجتناب از موقعیتهایی که کودک را نگران میکنند
گاهی والدین تصور میکنند کودک فقط «لجباز» یا «حساس» شده است؛ در حالی که پشت این رفتارها ممکن است اضطراب پنهان شده باشد.
علائم اضطراب در کودکان
علائم اضطراب در کودکان فقط به احساس ترس و نگرانی محدود نمیشود. اضطراب میتواند هم علائم روانی و رفتاری و هم علائم جسمی ایجاد کند.
علائم روانی و عاطفی
- نگرانی مداوم
- ترس شدید
- گریه کردن
- تحریکپذیری
- ترس از اتفاقات آینده
- احساس ناامنی
- دشواری در آرام شدن
علائم رفتاری
- اجتناب از مدرسه
- دوری از دوستان یا فعالیتهای اجتماعی
- نپذیرفتن جدایی از والدین
- پنهان شدن یا تلاش برای فرار از موقعیتهای ترسناک
- کاهش مشارکت در فعالیتهای مورد علاقه
علائم جسمی
- دل درد
- سردرد
- تهوع
- استفراغ
- لرزش
- تپش قلب
- سرگیجه
- تنگی نفس
- مشکلات خواب
بنابراین اگر کودک مرتباً میگوید «دلم درد میکند» یا «حالم خوب نیست»، بهتر است در کنار بررسی جسمی، وضعیت هیجانی و اضطرابی او نیز مورد توجه قرار گیرد.
چه چیزی باعث اضطراب در کودکان میشود؟
پیدا کردن یک علت مشخص برای اضطراب همه کودکان امکان پذیر نیست. برخی کودکان از نظر خلق و خو حساستر هستند و در برابر تغییرات، فشار روانی یا احساسات شدید واکنش بیشتری نشان میدهند.
عوامل مختلفی میتوانند در ایجاد یا تشدید اضطراب نقش داشته باشند، از جمله:
- فوت یکی از افراد نزدیک
- جابهجایی به خانه یا مدرسه جدید
- تغییرات مکرر محل زندگی یا مدرسه
- مشکلات مالی و ناتوانی خانواده در تأمین نیازهای اساسی کودک
- نداشتن محیط امن برای زندگی
- بیثباتی در روند تحصیل
- اختلاف و دعوای مداوم والدین
- جدایی یا طلاق والدین
- قلدری و آزار در مدرسه
- سوءاستفاده
- بیتوجهی به نیازهای عاطفی کودک
- تجربه اتفاقات پراسترس
بنابراین پاسخ به این سؤال که چه چیزی باعث اضطراب در کودکان میشود، معمولاً یک عامل واحد نیست؛ بلکه ترکیبی از عوامل ژنتیکی، زیستی، خانوادگی و محیطی میتواند در آن نقش داشته باشد.
علت اصلی اضطراب در کودکان چیست؟
نمیتوان برای همه کودکان یک علت اصلی اضطراب در کودکان معرفی کرد.
ترس و نگرانی بخشی طبیعی از رشد هستند، اما بعضی کودکان در مدیریت این احساسات مشکل بیشتری دارند. زمینه ژنتیکی، ویژگیهای شخصیتی، شرایط خانوادگی، محیط زندگی و تجربه رویدادهای پراسترس میتوانند احتمال بروز اضطراب را افزایش دهند.
برای مثال، کودکی که ذاتاً حساستر است و همزمان در محیطی پرتنش زندگی میکند، ممکن است بیشتر از کودکان دیگر در معرض اضطراب قرار بگیرد.
استرس در کودکان ابتدایی
استرس در کودکان ابتدایی موضوع مهمی است، زیرا کودکان در این سن هنوز مهارتهای کافی برای مدیریت فشارهای روانی را بهطور کامل یاد نگرفتهاند.
شروع مدرسه، تکالیف، امتحانها، ترس از اشتباه، ارتباط با معلم و همکلاسیها، قلدری، تغییر مدرسه یا نگرانی درباره پذیرفته شدن توسط دوستان میتواند باعث استرس در کودکان ابتدایی شود.
برخی کودکان نمیگویند «استرس دارم»، بلکه ممکن است این فشار روانی را از طریق رفتار خود نشان دهند؛ برای مثال:
- صبحها از رفتن به مدرسه امتناع کنند.
- قبل از مدرسه دلدرد یا سردرد بگیرند.
- بیشتر گریه کنند.
- زودرنج و عصبی شوند.
- شبها سخت بخوابند.
- از انجام تکالیف فرار کنند.
- درباره اشتباه کردن بیش از حد نگران باشند.
والدین بهتر است به جای سرزنش کودک، تلاش کنند علت نگرانی او را پیدا کنند و در صورت تداوم علائم از متخصص کمک بگیرند.
عوارض اضطراب در کودکان چیست؟
اگر اضطراب شدید و درمان نشده برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، ممکن است روی بخشهای مختلف زندگی کودک تأثیر بگذارد.
از جمله عوارض اضطراب در کودکان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- مشکلات تحصیلی
- غیبت یا امتناع از رفتن به مدرسه
- کاهش ارتباط با دوستان
- اجتناب از فعالیتهای اجتماعی
- اختلال در خواب
- کاهش کیفیت زندگی
- افزایش تحریکپذیری
- افزایش احتمال بروز افسردگی در آینده
- افزایش خطر ابتلا به مشکلات مرتبط با مصرف مواد در سالهای بعدی زندگی
به همین دلیل، نباید اضطراب شدید و مداوم کودک را صرفاً یک «دوره طبیعی کودکی» دانست.
اضطراب در کودکان چگونه تشخیص داده میشود؟
برای تشخیص اضطراب، متخصص معمولاً با کودک و والدین صحبت میکند و درباره رفتارها، احساسات و علائم کودک سؤال میپرسد.
ممکن است از والدین بخواهد پرسشنامههایی را تکمیل کنند. همچنین گاهی صحبت با معلم یا مراقبان کودک میتواند اطلاعات بیشتری درباره رفتار او در محیط مدرسه یا سایر محیطها ارائه دهد.
متخصص همچنین سایر دلایل احتمالی علائم را بررسی میکند.
اگر اضطراب باعث ناراحتی قابل توجه کودک شده باشد و زندگی روزمره او را مختل کند و این وضعیت برای مدت طولانی ادامه داشته باشد، ممکن است تشخیص اختلال اضطرابی مطرح شود.
درمان اضطراب در کودکان
دو روش اصلی برای درمان اضطراب در کودکان شامل رواندرمانی و درمان دارویی است. انتخاب روش درمان به سن کودک، شدت اضطراب، نوع اختلال و شرایط او بستگی دارد.
درمان شناختی رفتاری
یکی از روشهای مؤثر برای درمان اضطراب کودکان، درمان شناختی رفتاری (CBT) است.
در این روش، کودک یاد میگیرد:
- افکار اضطرابآور خود را بشناسد.
- واکنشهای جسمی اضطراب را آرام کند.
- با ترسهای خود بهتدریج روبهرو شود.
- مهارتهای مقابلهای مناسبی یاد بگیرد.
- به شیوهای متفاوت و واقعبینانهتر فکر کند.
والدین نیز میتوانند این مهارتها را یاد بگیرند و به کودک در تمرین آنها کمک کنند.
دارو درمانی
در برخی کودکان، بهخصوص زمانی که اضطراب شدید است یا رواندرمانی بهتنهایی کافی نیست، پزشک ممکن است دارو تجویز کند.
داروهای مورد استفاده برای اضطراب کودکان باید فقط تحت نظر پزشک متخصص مصرف شوند و والدین نباید بهصورت خودسرانه دارویی را شروع، قطع یا دوز آن را تغییر دهند.
چه زمانی برای اضطراب کودک باید به متخصص مراجعه کرد؟
اگر اضطراب کودک موقتی و خفیف باشد، معمولاً میتوان با حمایت و همراهی والدین به او کمک کرد.
اما بهتر است در شرایط زیر از پزشک یا روانشناس کودک کمک بگیرید:
- اضطراب کودک برای مدت طولانی ادامه دارد.
- ترس و نگرانی در فعالیتهای روزمره او اختلال ایجاد کرده است.
- کودک از رفتن به مدرسه خودداری میکند.
- نمیتواند بدون والدین بخوابد.
- از خانه خارج نمیشود یا از موقعیتهای مختلف بهشدت اجتناب میکند.
- علائم جسمی مکرر مانند دلدرد یا سردرد دارد.
- رفتار و خلقوخوی او به شکل محسوسی تغییر کرده است.
- کارهایی را که قبلاً بهخوبی انجام میداده، دیگر انجام نمیدهد.
اگر کودک درباره آسیب زدن به خودش یا خودکشی صحبت میکند یا نشانههایی از چنین افکاری نشان میدهد، باید فوراً از خدمات اورژانسی و تخصصی کمک بگیرید.
چگونه به کودک مضطرب کمک کنیم؟
والدین نمیتوانند همه عوامل استرسزا را از زندگی کودک حذف کنند، اما میتوانند محیط امنتر و حمایتگرتری برای او فراهم کنند.
برخی اقدامات مفید عبارتاند از:
- فراهم کردن خواب کافی
- داشتن فعالیت و ورزش روزانه
- تغذیه متعادل
- ایجاد محیطی آرام و حمایتگر در خانه
- گوش دادن بدون قضاوت به صحبتهای کودک
- کمک به کودک برای بیان احساساتش
- آموزش تمرینهای تنفسی و آرامسازی
- کمک به کودک برای روبهرو شدن تدریجی با ترسهای طبیعی
- پرهیز از مسخره کردن یا سرزنش کودک به دلیل ترسهایش
برای مثال، اگر کودک از یک موقعیت اجتماعی میترسد، لازم نیست او را ناگهان مجبور کنید در جمع بزرگی قرار بگیرد. میتوانید از قدمهای کوچک شروع کنید تا بهتدریج احساس امنیت و اعتمادبهنفس بیشتری پیدا کند.
سخی از مشاوران آویژه
اضطراب بخشی طبیعی از دوران کودکی است، اما زمانی که ترس و نگرانی شدید، مداوم و مختلکننده باشد، نباید آن را نادیده گرفت.
شناخت علائم اضطراب در کودکان و توجه به تغییرات رفتاری و جسمی آنها میتواند به والدین کمک کند مشکل را زودتر تشخیص دهند. همچنین آگاهی از اینکه چه چیزی باعث اضطراب در کودکان میشود و شناخت انواع اضطراب در کودکان به والدین کمک میکند واکنش مناسبتری داشته باشند.
خبر خوب این است که اضطراب کودکان قابل مدیریت و درمان است. با حمایت خانواده، آموزش مهارتهای مقابلهای، رواندرمانی و در صورت نیاز درمان دارویی، بسیاری از کودکان میتوانند دوباره با آرامش بیشتری در مدرسه، روابط دوستانه و فعالیتهای مورد علاقه خود شرکت کنند.
اگر اضطراب کودک شما شدید است یا در زندگی روزمره او اختلال ایجاد کرده، بهتر است برای ارزیابی دقیق و انتخاب روش مناسب درمان از یک متخصص سلامت روان کودک کمک بگیرید.
مشاوران مرکز مشاوره خانواده آویژه برای تهیه این مقاله زحمت زیادی کشیدهاند.
این مقاله را از دست ندهید و حتماً دیدگاه خود را در انتهای پست بنویسید؛ شاید تجربه شما راهگشای دیگران باشد. ❤️
یک پاسخ
باسلام وخسته نباشیدآیا شروع داروهای روانی برای بچه دواده ساله جهت رفع اضطراب خوب هست یا نه مشکلش کشیدن دندانها بروی هم موقع خواب است باتشکر