حمایت از دانشآموزان مبتلا به ADHD به نفع کل کلاس است!
به عنوان یک معلم، ممکن است نگران باشید که نحوه برخورد با کودکان بیش فعال در مدرسه چگونه باشد؟ نگرانی درباره حفظ کیفیت آموزشی و مدیریت مؤثر زمان تدریس هنگام اجرای راهکارهای ویژه ADHD کاملاً طبیعی است. این نگرانیها قابل درک هستند؛ اما با رویکرد مناسب، رفتار با کودکان بیش فعال در مدرسه میتواند به شکلی انجام شود که هم نیازهای این دانشآموزان بهتر برآورده شود و هم محیط یادگیری برای همه دانشآموزان بهبود یابد.
روانشناسان آویژه چگونه با کودکان بیشفعال در مدرسه با بازی درمانی کار میکنند؟
در مرکز مشاوره خانواده آویژه، روانشناسان ابتدا شرایط کودک را به صورت تخصصی بررسی میکنند و سپس متناسب با نیازهای او از روشهای مناسب، از جمله بازیدرمانی، استفاده میکنند.
بازی درمانی در آویژه چگونه انجام میشود؟
در جلسات بازیدرمانی، بازی فقط برای سرگرمی کودک نیست؛ بلکه بهعنوان ابزاری برای تمرین مهارتهای موردنیاز او استفاده میشود.
روانشناس با انتخاب بازیهای هدفمند به کودک کمک میکند:
- ⏱️ مدت بیشتری روی یک فعالیت تمرکز کند.
- 🧠 قبل از انجام یک رفتار، کمی مکث و فکر کردن را تمرین کند.
- 🛑 کنترل تکانه و رعایت قوانین را یاد بگیرد.
- 😡 خشم و هیجانهای شدید خود را بهتر مدیریت کند.
- 🤝 نوبت گرفتن، همکاری و رعایت قوانین بازی را تمرین کند.
- 🗣️ مهارتهای ارتباطی و اجتماعی خود را تقویت کند.
- 🌱 احساس توانمندی و اعتمادبهنفس بیشتری پیدا کند.
- 🎒 مهارتهایی را که در جلسه تمرین میکند، بهتدریج در خانه و مدرسه نیز به کار ببرد.
روانشناس بر اساس نیازهای هر کودک، بازیها و فعالیتهای هدفمند را انتخاب میکند تا مهارتهایی مانند توجه، کنترل تکانه، تنظیم هیجان و تعامل اجتماعی تمرین شوند.
ADHD چگونه بر یادگیری تأثیر میگذارد؟
اگرچه ADHD به خودی خود یک اختلال یادگیری محسوب نمیشود، اما علائم آن میتواند بسیاری از جنبههای یادگیری را برای دانشآموزان دشوارتر کند.
نشانههای کودکان بیش فعال در مدرسه
ADHD در هر دانشآموز میتواند به شکل متفاوتی ظاهر شود و برخی علائم ممکن است بیشتر از سایرین قابل مشاهده باشند.
مشکلات حفظ توجه ممکن است به این شکل دیده شوند:
- فراموش کردن یا از یاد بردن دستورالعملها مدت کوتاهی پس از شنیدن آنها
- به نظر رسیدن در حال خیالپردازی یا بیتوجه بودن هنگام تدریسهای طولانی
- شروع کار اما ناتوانی در تمام کردن آن در زمان تعیینشده
مشکلات سازماندهی ممکن است به این شکل دیده شوند:
- فراموش کردن تکالیف، کتابها، لوازمالتحریر یا کلاه
- گم کردن برگههای درسی یا وسایل شخصی
مشکلات تکانشگری ممکن است به این شکل دیده شوند:
- پاسخ دادن قبل از پایان یافتن سؤال
- قطع کردن صحبت همکلاسیها هنگام بحث
- صحبت کردن در زمان تدریس
- عجله در انجام تکالیف بدون بازبینی آنها
مشکلات بیشفعالی ممکن است به این شکل دیده شوند:
- ضربه زدن با مداد، بازی کردن با اشیا یا تکان خوردن مداوم روی صندلی
- ترک صندلی در میانه زمان آموزش
- صحبت کردن بلند و سریع با مکثهای اندک
نحوه برخورد با کودکان بیش فعال در مدرسه
این راهکارها بخش مهمی از رفتار با کودکان بیش فعال در مدرسه محسوب میشوند و به معلمان کمک میکنند محیط مناسبتری برای یادگیری ایجاد کنند.
قوانین کلاس را شفاف و روشن تعیین کنید
قوانین کلاس را با جملات مثبت بیان کنید. برای مثال، به جای اینکه بگویید:
❌ «بلند صحبت نکنید»
بهتر است بگویید:
✅ «روی صندلی بنشینید و آرام کار کنید.»
استفاده از ابزارهای دیداری، مانند نمودار سطح صدا، میتواند به دانشآموزان کمک کند انتظارات کلاس را بهتر درک کنند.
یک برنامه روزانه منظم برای کلاس ایجاد کنید
کودکان مبتلا به ADHD معمولاً در محیطهای آشنا و ساختارمند عملکرد بهتری دارند. داشتن یک برنامه روزانه ثابت به دانشآموزان کمک میکند احساس آمادگی بیشتری داشته باشند و بهتر روی فعالیتهای آموزشی تمرکز کنند.
استفاده از برنامه تصویری با کارتهای جابهجاشونده میتواند به دانشآموزان نشان دهد که فعالیت بعدی چیست. همچنین استفاده از نشانههای انتقالی مانند زنگ کوچک یا علامت دست میتواند توجه آنها را برای فعالیت بعدی هدایت کند.
از ابزارهای دیداری استفاده کنید
بسیاری از دانشآموزان مبتلا به ADHD یادگیرندگان دیداری یا حسی هستند و به محرکهای بصری پاسخ خوبی میدهند.
روشهای پیشنهادی برای ارائه اطلاعات:
- استفاده از تصاویر، نمودارها و ویدئوها
- نوشتن نکات کلیدی یا دستورالعملها روی تخته
- استفاده از تایمرهای تصویری برای مدیریت زمان
- بهکارگیری نقشههای ذهنی و نمودارها برای برنامهریزی و تقویت حافظه
عوامل حواسپرتی را کاهش دهید
کاهش عوامل مزاحم و حواسپرتکننده نقش مهمی در حفظ تمرکز دانشآموزان مبتلا به ADHD دارد.
راهکارها:
- نشاندن دانشآموز دور از پنجرهها و درهای پررفتوآمد
- قرار دادن او در جلوی کلاس یا کنار معلم
- کاهش تعداد دانشآموزان اطراف او
همین تغییرات کوچک میتوانند تفاوت چشمگیری در توجه و مشارکت دانشآموز ایجاد کنند و در نحوه برخورد با دانش آموز کم توجه نیز بسیار مؤثر باشند.
تکالیف و دستورالعملها را ساده کنید
تقسیم کارها به مراحل کوچکتر باعث میشود انجام آنها قابل مدیریتتر به نظر برسد.
پیشنهادها:
- تهیه چکلیست تصویری
- استفاده از زبان ساده و روشن
- ارائه تنها ۲ تا ۳ دستور در هر مرحله
این کار اعتمادبهنفس، انگیزه و علاقه دانشآموز را به یادگیری افزایش میدهد.
فرصت حرکت و استراحت فراهم کنید
بیحرکت نشستن برای بسیاری از دانشآموزان مبتلا به ADHD دشوار است و میتواند مانع یادگیری آنها شود.
وقفههای حرکتی منظم میان فعالیتها میتواند به کل کلاس کمک کند آرامتر شده و دوباره تمرکز کنند. برخی فعالیتهای حرکتی پیشنهادی عبارتاند از:
- راه رفتن مانند حیوانات (مثلاً «مثل زرافه تا میزت راه برو»)
- شنا روی دیوار (Wall Push-ups)
- یوگای نشسته روی صندلی
- بازی چهار گوشه کلاس (Four Corners)
اگر متوجه شدید دانشآموز بیقرار شده است، میتوانید مسئولیتهای کوچکی به او بدهید:
- پاک کردن تخته
- پخش کردن برگهها
- تراشیدن مدادها
- آماده کردن یا جمع کردن وسایل ورزشی
از گزینههای متنوع نشستن استفاده کنید
برخی دانشآموزان مبتلا به ADHD هنگام حرکت بهتر تمرکز میکنند و میز و صندلیهای معمولی ممکن است نیازهای آنها را برآورده نکند.
گزینههای پیشنهادی:
- بالشتکهای تعادلی
- کشهای مقاومتی دور پایههای صندلی
- توپهای درمانی
- چهارپایههای تعادلی
- میزهای ایستاده
البته باید قوانین مشخصی برای استفاده صحیح از این امکانات تعیین شود.
بازخورد مثبت بدهید
دانشآموزان مبتلا به ADHD از تشویق و تقویت مثبت منظم سود زیادی میبرند. توجه به این موضوع یکی از اصول مهم در نحوه برخورد با کودکان بیش فعال در مدرسه است.
سعی کنید:
- تلاش دانشآموز را نیز مانند نتیجه نهایی تحسین کنید.
- بازخوردهای مشخص و دقیق ارائه دهید.
- موفقیتهای او را در حضور همکلاسیها مورد توجه قرار دهید.
از روش «ساندویچ بازخورد» استفاده کنید:
- ابتدا به یک نکته مثبت اشاره کنید.
- سپس پیشنهاد اصلاحی ارائه دهید.
- در پایان با تشویق و دلگرمی صحبت را تمام کنید.
از فناوریهای کمکی استفاده کنید
ابزارهای دیجیتال و برنامههای آموزشی میتوانند به بهبود توجه، برنامهریزی و سازماندهی دانشآموزان مبتلا به ADHD کمک کنند.
نمونهها:
- اپلیکیشنهای تقویم و زمانسنج
- ابزارهای تبدیل متن به گفتار برای کمک به درک مطلب
- فلشکارتهای دیجیتال و نرمافزارهای نقشه ذهنی برای مطالعه بهتر
چگونه درسها را برای دانشآموزان مبتلا به ADHD ساختاربندی کنیم؟
شروع درس
- با یک نشانه دیداری یا صوتی توجه دانشآموزان را جلب کنید.
- برنامه درس را بهصورت مراحل ساده روی تخته بنویسید.
- بهوضوح توضیح دهید دانشآموزان چه چیزی یاد خواهند گرفت و به چه وسایلی نیاز دارند.
حین تدریس
- فعالیتهای متنوع را با یکدیگر ترکیب کنید تا علاقه دانشآموزان حفظ شود.
- فعالیتهایی که به تمرکز بیشتری نیاز دارند را در ابتدای روز یا ابتدای جلسه آموزشی قرار دهید.
- قبل از تغییر فعالیت یا شروع درس جدید، از قبل به دانشآموزان اطلاع دهید.
پایان درس
- دوباره با یک نشانه صوتی یا دیداری توجه دانشآموزان را جلب کنید.
- نکات اصلی درس را مرور و جمعبندی کنید.
- تکالیف خانه را بهوضوح توضیح دهید و مطمئن شوید دانشآموزان آنها را متوجه شدهاند.
سخنی از مشاورن آویژه
ایجاد چند تغییر کوچک در شیوه مدیریت کلاس و ساختار درسها نه تنها به دانشآموزان مبتلا به ADHD کمک میکند، بلکه باعث بهبود یادگیری و مشارکت همه دانشآموزان کلاس میشود. بنابراین، نحوه برخورد با کودکان بیش فعال در مدرسه بهتر است بر ایجاد ساختار، کاهش عوامل حواسپرتی، ارائه دستورالعملهای روشن، تشویق و فراهم کردن فرصت مناسب برای حرکت و مشارکت استوار باشد.
