روانشناسی کودک یک سال ونیم + خصوصیات کودک در یک سالگی

در بازه سنی ۱۲ ماهگی تا ۲ سالگی، کودک شما به‌تدریج از یک نوزاد وابسته به یک کودک نوپای فعال، کنجکاو و در حال رشد تبدیل می‌شود. این دوره یکی از مهم‌ترین و حساس‌ترین مراحل رشد کودک است؛ دوره‌ای که در آن تربیت کودک یک ساله نقش اساسی در شکل‌گیری شخصیت، رفتارها و مهارت‌های اجتماعی آینده او دارد.

بسیاری از والدین با این پرسش مهم روبه‌رو می‌شوند که به کودک یک ساله چی یاد بدم تا رشد ذهنی، عاطفی و رفتاری او به‌درستی هدایت شود. پاسخ این سؤال، در شناخت دقیق روانشناسی کودک یک ساله نهفته است.

در این سن، تغییرات جسمی و رفتاری کودک کاملاً مشهود است و والدین به‌تدریج با خصوصیات کودک یک ساله آشنا می‌شوند. کودک از طریق مشاهده، تقلید و تعامل با والدین و مراقبان خود، دنیای اطراف را می‌شناسد و مهارت‌های اولیه زندگی را می‌آموزد.

از مهم‌ترین ویژگی‌ها و نیازهای کودک یک ساله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• افزایش کنجکاوی و تمایل به کشف محیط اطراف
• تقلید رفتارها و واکنش‌های والدین و اطرافیان
• بروز احساسات قوی مانند لجبازی، شادی و ناراحتی
• تلاش برای استقلال همراه با نیاز به امنیت و حمایت
• یادگیری از طریق بازی، تجربه و تعامل مستقیم

در این مقاله، کارشناسان مرکز مشاوره روانشناسی آویژه با تکیه بر اصول علمی و روانشناختی، راهکارهای کاربردی و مؤثری برای تربیت کودک یک ساله ارائه کرده‌اند.

خصوصیات کودک یک سال و نیمه (۱۸ ماهه)

رشد گفتار و مهارت‌های ارتباطی

کودک در این سن به‌ سرعت در حال یادگیری زبان است و اگرچه سرعت رشد در کودکان متفاوت است، اما معمولاً:

1. حدود ۱۰ کلمه یا بیشتر (مانند مامان و بابا) می‌گوید
2. معنای ۱۰۰ تا ۲۰۰ کلمه را درک می‌کند
3. مفهوم «بله» و «نه» را با کلمات یا تکان دادن سر نشان می‌دهد
4. دستورات ساده‌ی یک‌مرحله‌ای را بدون نمایش عملی اجرا می‌کند
5. به افراد، اسباب‌بازی‌ها یا اعضای بدن اشاره می‌کند
6. از حرکات ارتباطی مثل دست زدن، های‌فایو، شکلک درآوردن استفاده می‌کند

رشد حرکتی و جسمی

کودک یک سال و نیمه فعال است و علاقه زیادی به حرکت و کشف محیط دارد:

1. به‌تنهایی راه می‌رود
2. بدون کمک روی مبل یا صندلی بالا می‌رود
3. از لیوان بدون در (با احتمال ریختن) آب می‌نوشد
4. با قاشق غذا می‌خورد
5. با مداد شمعی خط‌خطی می‌کند
6. توپ کوچک را پرتاب می‌کند

رشد اجتماعی و هیجانی

در این سن، وابستگی عاطفی همراه با تمایل به استقلال دیده می‌شود:

1. اگر بداند والد نزدیک است، از او فاصله می‌گیرد
2. به عروسک یا حیوانات عروسکی ابراز محبت می‌کند
3. چند صفحه کتاب را همراه مراقب نگاه می‌کند
4. رفتارهای والدین را تقلید می‌کند (مثل تمیز کردن زمین)

رشد شناختی (تفکر و یادگیری)

کودک در حال درک دنیای اطراف و کاربرد اشیاست:

1. با اسباب‌بازی‌ها هدفمند بازی می‌کند (مثلاً ماشین را هل می‌دهد)
2. کاربرد وسایل آشنا مثل مسواک یا شانه را می‌داند
3. دستورات ساده را دنبال می‌کند

مهارت های شناختی و زبانی کودک یک ساله

در مورد رشد شناختی فرزندتان احتمالاً تغییرات بزرگی خواهید دید. بین 12 تا 24 ماهگی، کودک شما احتمالاً می تواند موارد نامگذاری شده اشیاء و افراد و حیوانات را تشخیص دهد، مانند گربه یا سگ.

در اینجا نگاهی به برخی از بزرگترین نقاط عطف رشد زبانی و شناختی کودکان یک ساله می اندازیم.

پرحرف تر شدن

در پایان اولین سال تولد کودک شما، آنها همچنان به راهبردهای ارتباط غیرکلامی مانند اشاره کردن، ونگ ونگ کردن یا پرتاب وسایل متکی هستند.

اما صداها و فریادهای اولیه کودک جای خود را به صداهای متمایزی مانند «دا»، «با»، «گا» و «ما» می دهد. فرزند شما به آرامی شروع به جمع کردن آنها به صورت کلمات قابل تشخیص می کند و در تمام این مدت، بیشتر آنچه را که می گویید درک می کند.

قبل از دومین سال تولد فرزندتان، آنها احتمالاً می توانند جملات ساده با دو تا چهار کلمه را بیان کنند و هنگامی که آنها را نام می برید به سمت شان اشاره می کنند.

 پیروی از دستورالعمل های ساده

در حدود 18 ماهگی، مهارت های فکری کودک نوپای شما به شدت بهبود می یابد. آنها می توانند با به خاطر سپردن وقایع گذشته، رفتار مورد نظر را تکرار کنند و تصاویر ذهنی را یاد آوری کنند.

با این حال، مفیدترین پیشرفت کودک یک ساله شما، توانایی جدید او برای پیروی از دستورالعمل های ساده است! آنها ممکن است خودشان به یاد نیاورند که قبل از بیرون رفتن کت خود را بپوشند، اما اگر از آنها بخواهید بروند آن را بیاورند، متوجه می شوند (البته ممکن است همیشه رعایت نکنند!).

مستقل تر شدن

کودک 1 ساله شما شروع به تلاش برای مستقل شدن از راه های مختلف خواهد کرد. آنها ممکن است اصرار داشته باشند که به تنهایی لباس بپوشند و ممکن است بخواهند مهارت های فیزیکی جدیدی را آزمایش کنند.

تا زمانی که فرزندتان 2 ساله شود، احتمالاً رفتارهای سرکشی را مشاهده خواهید کرد، زیرا آنها اصرار دارند آنچه را که خودشان می خواهند انجام دهند، حتی زمانی که شما «نه» می گویید.

نقاط عطف مهارت های حرکتی کودک یک ساله

علامت پایان 12 ماهگی کودکان احتمالاً منعکس کننده برخی تغییرات بزرگ برای فرزند شما خواهد بود. در مدت زمان کوتاهی، آنها احتمالاً از خزیدن به راه رفتن متمایل می شوند. مراقب باشید کودکان در این سن قبل از اینکه متوجه شوید، سعی می‌کنند از پله‌ها بالا بروند و بدون هیچ کمکی در خانه حرکت کنند.

در اینجا تعدادی از بزرگترین نقاط عطف حرکتی برای کودک 1 ساله شما آورده شده است.

قدم های اولیه برای راه رفتن

برخی از نوزادان از 12 ماهگی شروع به راه رفتن می کنند، در حالی که برخی دیگر کمی بیشتر طول می کشد ( حدود 14 تا 15 ماهگی). مهم نیست چه زمانی این اتفاق بیفتد، علائم خاصی وجود دارد که نشان می دهد کودک شما برای برداشتن اولین قدم های زندگی خود آماده می شود:

•  بالا کشیدن خود با کمک یک تکیه گاه
•  نگه داشتن چیزی (مانند میز) در حین راه رفتن
•  ایستادن بدون حمایت

انجام بازی های متمرکزتر

بازی برای رشد کودک در این سن بسیار مهم است. مهارت جدید کودک 1 ساله شما، او را مشتاق می کند تا اشیاء نزدیک خود را بررسی کند.

تکان دادن یا کوبیدن اشیاء و بازی با اسباب بازی هایی که دارای اهرم، چرخ و قطعات متحرک هستند، همگی در این سنین محبوب هستند. بلوک‌ها و آجرهای بازی همیشه انتخاب خوبی هستند، به خصوص زمانی که فرزندتان برجی را که با هم می‌سازید، خراب می‌کند.

تسلط بر انگشت های دست

توانایی تسلط بر انگشتان به کودک نوپا شما برای برداشتن اشیاء با انگشت شست و سبابه کمک می کند.

این مهارت به ویژه هنگام غذا خوردن و بازی با اسباب بازی ها مفید است. همچنین آنها را برای نگه داشتن یک مداد روی کاغذ آماده می کند!

ارتباطات عاطفی و اجتماعی کودک یک ساله

ممکن است متوجه شوید که کودک 1 ساله شما نسبت به غریبه ها کمی محتاط شده است، اما میل شگفت انگیزی برای تعامل با دیگران، به خصوص خواهر و برادرها و مراقبان خود نیز دارد. حتی کودک شما از دیدن کودکان دیگر هیجان زده می شود!

در اینجا برخی از نقاط عطف رابطه عاطفی و اجتماعی کودک یک ساله وجود دارد که باید به آنها توجه کنید.

علاقه به بچه های دیگر

در بیشتر موارد، کودکان یک ساله ترجیح می دهند در کنار بچه های دیگر بازی کنند، ولی نه با آنها! اما، در برخی مواقع شروع به وارد کردن بچه های دیگر در بازی هایش هم می کند.

البته، کودک 1 ساله شما معنای اشتراک گذاری را نمی فهمد و نسبت به اسباب بازی های خود حس مالکیت قوی دارد. اصرار نکنید که آنها را با بچه های دیگر به اشتراک بگذارند.

به احساسات دیگران واکنش نشان می دهد

متوجه خواهید شد که کودک 1 ساله شما در واکنش به شخص دیگری لبخند می زند و می خندد. از طرف دیگر، ممکن است وقتی کودک دیگری را ناراحت می بیند، گریه کند. اما این چیز بدی نیست!

از کتاب لذت می برد

در سن 1 سالگی، کودک شما دوست دارد با شما به کتاب نگاه کند. خواندن برای آنها فقط سرگرم کننده نیست، بلکه راهی عالی برای آماده شدن برای مدرسه است. چرا؟

زیرا کودکانی که در دوران نوپا بیشتر برایشان خوانده می شود، در مدرسه بهتر عمل می کنند.

نکات مهم تربیت کودک یک ساله

در این قسمت نکات مهمی را بیان کرده ایم که باید در مورد تربیت و رشد کودک 1 ساله خود بدانید.

تغذیه سالم

در یک سالگی کودک شما توانایی خوردن غذای جامد را دارد، ممکن است از خود بپرسید که در این سن کودک باید چه تغذیه ای داشته باشد؟

آکادمی اطفال آمریکا توصیه می کند که نوزادان و کودکان نوپا باید یک رژیم غذایی ثابت از چربی های سالم مانند چربی های موجود در آووکادو، روغن زیتون، ماهی، کره های آجیل و لبنیات داشته باشند.

اضطراب جدایی

این یک تجربه آشنا برای والدین کودک یک ساله است: شما فقط برای یک لحظه اتاق را ترک می کنید و کودک شما بی اختیار شروع به گریه کردن می کند. کودک 1 ساله شما بسیار وابسته می شود و این بخش طبیعی از رشد اوست.

لطفا وسوسه نشوید که وقتی مجبورید آنها را نزد یکی از اعضای خانواده، پرستار بچه یا مهد کودک بگذارید، مخفیانه دور شوید. بهترین کاری که می توانید انجام دهید این است که با آنها خداحافظی کنید و به آنها اطمینان دهید که برمی گردید.

پرخاشگرتر شدن کودک

کودکان یک ساله از نظر فیزیکی قوی تر می شوند. از طرفی کودکان در این سن درک نمی کنند که افراد دیگر نیز احساساتی دارند، بنابراین ممکن است بدون اینکه بدانند به دیگری آسیب برسانند.

بسیاری از والدین می خواهند بدانند چگونه برخی از رفتارهای کودک یک ساله خود را مدیریت کنند. زیرا کودکان در این سن طغیان‌های عاطفی و لحظات چالش‌ برانگیزی را ایجاد می کنند.

پرخاشگری کودک یک ساله را چگونه مدیریت کنیم؟ برای دانش بیشتر در این زمینه می توانید مقاله کودک پرخاشگر و عصبی را مطالعه بفرمایید.

شیردهی را ادامه دهید

شیردهی فواید زیادی برای کودک شما دارد. تحقیقات نشان داده است که شیر دهی می تواند احتمال اسهال، عفونت گوش و مننژیت باکتریایی را کاهش دهد. همچنین تغذیه با شیر مادر از کودکان در برابر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS)، دیابت، چاقی و آسم محافظت کند.

اگر شما تصمیم دارید کودک خود را از شیر بگیرد، بهتر است با آگاهی تصمیم بگیرید. پیشنهاد می کنیم در این رابطه مقاله سن از شیر گرفتن کودک از نظر روانشناسی را بخوانید.

روانشناسی کودک یک سال ونیم

چگونه کودک 1 ساله خود را ایمن نگه داریم؟ اکنون که کودک شما به یک سالگی رسیده و بیشتر متحرک و مستقل شده است، نکات ایمنی خاصی وجود دارد که باید در نظر داشته باشید.

ایمنی داخل منزل

کودک 1 ساله شما متوجه نمی شود که کدام اشیاء ثابت هستند و کدام یک قابل اتکاء نیستند. همانطور که آنها شروع به یادگیری راه رفتن می کنند، میزهای تاشو، وسایل شکستنی ظریف و اقلام روی هم که می توانند سرنگون شوند، همگی می توانند خطری جدی برای کودک شما ایجاد کنند. بنابراین مهم است که اشیاء ناپایداری را که کودک ممکن است برای حفظ تعادل استفاده کنند را بردارید.

ایمنی خواب

برای تربیت کودک یک ساله مهم است که از دستور العمل های بهداشت خواب ایمن پیروی کنید. برای کودک 1 ساله، استفاده از پتوی سبک یا حیوان عروسکی کوچک اشکالی ندارد، اما باید از اسباب بازی هایی که بیش از حد بزرگ هستند اجتناب کنید.

ایمنی آب و حمام

احتمالاً کودک 1 ساله شما عاشق آب بازی است، مخصوصاً در روزهای گرم تابستان. این بسیار مهم است که هرگز آنها را در نزدیکی وان، سطل آب، استخر شنا تنها نگذارید، حتی برای یک لحظه. کودکان در این سن در معرض خطر خفه شدن در آب حتی به اندازه 2 اینچ هستند.

ایمنی صندلی ماشین

کودک خود را تا زمانی که به بالاترین وزن یا قد مجاز برای صندلی ماشین خود برسد، در ردیف عقب ماشین نگه دارید. تحقیقات نشان داده است که خطر آسیب شدید یا مرگ ناشی از تصادف رانندگی در کودکان کوچک در صورتی که در عقب باشند در مقایسه با جلو، پنج برابر کمتر است.

اگر سوالاتی در مورد لجبازی کودک دو ساله، تربیت کودک دوساله و خصوصیات کودک دو ساله دارید، حتما مقاله تربیت کودک دو ساله را بخوانید.

چه زمانی باید در مورد کودک یک ساله خود نگران باشید؟

مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری توصیه می‌کنند اگر تا 18 ماهگی کودک شما:

•  نمی تواند راه برود
•  به شما اشاره نمی کند که چیزهایی را به شما نشان دهد
•  مهارت های قبلی خود را از دست می دهد
•  از دیگران تقلید نمی کند
•  حداقل شش کلمه نمی داند
•  کلمات جدیدی را یاد نمی گیرد
•  وقتی مراقبی از پیش او می رود یا برمی‌گردد، متوجه نمی شود یا اهمیتی نمی‌دهد

اگر کودک شما نقاط عطف خاصی را در رشد نرمال خود برآورده نمی کند یا اگر متوجه تاخیرهای رشدی احتمالی شدید، باید با یک مشاوره کودک صحبت کنید.