انواع عشق در روانشناسی: نگرش خود نسبت به عشق را کشف کنید!!

عشق می‌تواند احساسی شگفت‌انگیز، رهایی‌بخش و هیجان‌انگیز باشد. اما در عین حال، گاهی می‌تواند دردناک و دشوار نیز باشد.

برای اینکه بتوانیم انواع عشق در روانشناسی را بهتر درک کنیم، پژوهش‌های بسیار زیادی برای ایجاد نظریه‌ها و ارزیابی‌های مختلف درباره عشق انجام شده است.

این مقاله توسط روانشناسان مرکز مشاوره خانواده آویژه با دقت فراوان، بر پایه منابع معتبر روانشناسی و جدیدترین پژوهش‌ های علمی تهیه و تدوین شده است تا به شما کمک کند انواع عشق در روانشناسی را بهتر بشناسید، سبک عشق خود را درک کنید و روابط عاطفی سالم‌تر و آگاهانه‌تری بسازید.

اگر نظر یا سؤالی دارید، خوشحال می‌شویم آن را در بخش دیدگاه‌های انتهای این مطلب با ما و سایر خوانندگان به اشتراک بگذارید. تجربه شما می‌تواند به دیگران نیز کمک کند تا شناخت بهتری از روابط عاطفی و سبک‌های عشق پیدا کنند.

عشق چیست؟

این پرسشی است که قرن‌ها ذهن انسان را درگیر کرده است.

عشق برای افراد مختلف معناهای متفاوتی دارد. برای برخی، عشق به معنای شور و هیجان است و برای برخی دیگر، معنای خانواده و پیوند عاطفی را دارد.

عشق انسان را به فرد دیگری پیوند می‌دهد و باعث ایجاد یک وابستگی عاطفی می‌شود که معمولاً با مجموعه‌ای از حالت‌های روانی مثبت، احساس امنیت، آرامش و ثبات همراه است.

روانشناسی عشق

عشق به عنوان یک مفهوم و همچنین احساسی که تقریباً در تمام انسان‌ها وجود دارد، توجه بسیاری از پژوهشگران را در طول سال‌ها به خود جلب کرده است.

انواع عشق در روانشناسی در بسیاری از مدل‌ های شناخته‌شده روانشناسی مورد بررسی قرار گرفته است، از جمله:

مدل زیستی عشق

این دیدگاه عشق را از زاویه عملکرد مغز، هورمون‌ها و فرآیندهای زیستی بررسی می‌کند.

روانشناسی شناختی و اجتماعی عشق

این رویکرد بررسی می‌کند که افکار، باورها، تجربه‌های اجتماعی و تعاملات انسانی چگونه بر شکل‌گیری عشق تأثیر می‌گذارند.

روانشناسی تکاملی عشق

این دیدگاه بررسی می‌کند که عشق چگونه می‌تواند در بقای انسان، تشکیل خانواده و ایجاد پیوندهای اجتماعی نقش داشته باشد.

هر کدام از این رویکردها، زاویه‌ای متفاوت و منحصربه‌فرد برای درک عشق ارائه می‌دهند.

روانشناسی زیستی و عشق

پژوهشگر معروف، هلن فیشر (Helen Fisher)، عشق را به سه مرحله که تا حدی با یکدیگر همپوشانی دارند تقسیم می‌کند:

۱. شهوت (Lust)

۲. جذب شدن (Attraction)

۳. دلبستگی (Attachment)

مرحله اول: شهوت

در مرحله شهوت، یک میل اولیه و پرشور وجود دارد که باعث ایجاد تمایل به برقراری رابطه و جفت‌گیری می‌شود.

در این مرحله، هورمون‌هایی مانند:

• تستوسترون
• استروژن

در بدن آزاد می‌شوند و این رفتار را تقویت می‌کنند.

مرحله دوم: جذب شدن

مرحله جذب شدن پیچیده‌تر است.

در این مرحله، علاقه دیگر فقط به میل اولیه محدود نمی‌شود، بلکه فرد به شکل انتخابی‌تر به سمت یک شخص خاص جذب می‌شود.

تمرکز این مرحله بیشتر بر ایجاد یک رابطه طولانی‌ مدت و شکل دادن به تعهد با شریک عاطفی است.

مرحله سوم: دلبستگی

در مرحله دلبستگی، پیوند عاطفی عمیق‌تری شکل می‌گیرد که می‌تواند باعث ایجاد روابط بسیار طولانی‌مدت شود؛ حتی برای سال‌ها یا دهه‌ها.

عواملی مانند:

• داشتن فرزند
• ازدواج
• علایق مشترک
• تجربه‌های مشترک زندگی

معمولاً پایه‌ های این مرحله را تشکیل می‌دهند.

روانشناسی شناختی، اجتماعی و عشق

پژوهشگر معروف، رابرت استرنبرگ (Robert Sternberg)، نظریه مثلثی عشق را ارائه کرد.

او معتقد بود عشق از سه بخش اصلی تشکیل شده است:

صمیمیت (Intimacy)

صمیمیت به اشتراک گذاشتن بخش‌های شخصی زندگی، احساسات، تجربه‌ها و افکار با فردی دیگر در فضایی همراه با اعتماد اشاره دارد.

تعهد (Commitment)

تعهد به انتظار و تمایل فرد برای ادامه داشتن رابطه در طول زمان اشاره می‌کند.

اشتیاق (Passion)

عشق پرشور به احساسات عاشقانه، کشش عاطفی و گاهی شیفتگی شدید نسبت به فرد دیگر اشاره دارد.

روانشناسی تکاملی و عشق

دیدگاه‌های تکاملی درباره عشق بیان می‌کنند که عشق ممکن است سازوکاری باشد که به حمایت والدین از فرزندان کمک می‌کند.

از این دیدگاه، عشق نقش مهمی در شکل‌گیری سیستم‌های حمایت اجتماعی انسان دارد و باعث شده انسان‌ها بتوانند روابط پیچیده‌تر و پایدارتر ایجاد کنند.

انواع عشق در روانشناسی

در ادامه، ۶ نوع عشق در روانشناسی بر اساس نظریه جان لی را بررسی می‌کنیم.

عشق اروس (Eros Love)؛ عشق پرشور و رمانتیک

عشق اروس به نوعی عشق شدید، عمیق و رمانتیک اشاره دارد که معمولاً با میل، کشش و جذابیت زیاد همراه است.

در دنیای امروز، اغلب عشق اروس را در فیلم‌ها و داستان‌های عاشقانه می‌بینیم؛ جایی که دو نفر با یکدیگر آشنا می‌شوند، عاشق هم می‌شوند و تمام چیزی که می‌خواهند این است که زمان بیشتری را در کنار یکدیگر سپری کنند.

در این نوع عشق، افراد ممکن است چنان شیفته یکدیگر شوند که دائماً به طرف مقابل فکر کنند و احساس کنند هیچ چیز دیگری به اندازه بودن کنار او اهمیت ندارد.

ویژگی‌های عشق اروس

عشق اروس ممکن است با نشانه‌هایی مانند موارد زیر همراه باشد:

• احساس کشش شدید نسبت به فرد مقابل
• تمایل زیاد به نزدیک بودن و وقت گذراندن با او
• ایده‌ آل‌ سازی شریک عاطفی
• تمرکز زیاد بر جذابیت فیزیکی
• اهمیت داشتن صمیمیت جسمی و تماس فیزیکی

افرادی که عشق اروس را تجربه می‌کنند، معمولاً احساس می‌کنند رابطه آن‌ها بسیار قدرتمند و متفاوت از سایر روابط است.

البته شدت زیاد این عشق می‌تواند باعث شود فرد گاهی ویژگی‌های منفی شریک خود را نادیده بگیرد و او را کامل‌تر از واقعیت ببیند.

یکی دیگر از ویژگی‌های عشق اروس، احساس فوریت است؛ یعنی فرد ممکن است احساس کند همه چیز باید سریع اتفاق بیفتد، زیرا شدت احساسات اجازه صبر کردن نمی‌دهد.

عشق لودوس (Ludus Love)؛ عشق بازی‌گونه و هیجان‌انگیز

عشق لودوس به یک تجربه عاشقانه خودجوش، سبک و بدون فشار اشاره دارد که بیشتر بر سرگرمی، هیجان و بازی‌های عاطفی تمرکز دارد.

نمونه کلاسیک عشق لودوس را می‌توان در دوران مدرسه مشاهده کرد؛ زمانی که از کسی خوشمان می‌آمد و برای نشان دادن احساس خود با او شوخی می‌کردیم، بازی می‌کردیم یا به شکل غیرمستقیم علاقه خود را نشان می‌دادیم.

اما حتی در بزرگسالی نیز بعضی افراد عشق خود را از طریق شوخی، هیجان و بازی‌های عاطفی نشان می‌دهند.

ویژگی‌های عشق لودوس

عشق لودوس معمولاً شامل موارد زیر است:

🔴 رابطه‌ای همراه با شوخی و سرگرمی

🔴 لذت بردن از هیجان آشنایی اولیه

🔴 اهمیت دادن به لحظه حال

🔴 دوری از جدیت و تعهد سنگین

در این نوع عشق، رابطه ممکن است بیشتر شبیه یک بازی باشد تا یک پیوند عاطفی عمیق.

افرادی که سبک لودوس دارند، ممکن است از روابط سبک و غیررسمی لذت ببرند و گاهی تمایل کمتری به تعهد طولانی‌ مدت داشته باشند.

این نوع عشق ممکن است بر پایه اتفاقات غیرمنتظره و هیجان‌های لحظه‌ای شکل بگیرد.

در برخی موارد، رویکرد غیرجدی در عشق لودوس می‌تواند باعث شود فرد تمایل داشته باشد هم‌زمان با چند نفر رابطه داشته باشد یا از ایجاد وابستگی عاطفی عمیق جلوگیری کند.

عشق استورگ (Storge Love)؛ عشق دوستانه و خانوادگی

عشق استورگ به احساس محبت، علاقه و وابستگی عاطفی نسبت به خانواده و دوستان نزدیک اشاره دارد.

این نوع عشق را می‌توان عشق خانوادگی نیز نامید.

هر کسی که ما او را بخشی از خانواده خود بدانیم، می‌تواند دریافت‌کننده عشق استورگ باشد؛ این موضوع فقط به اعضای خانواده محدود نیست و می‌تواند شامل دوستان بسیار نزدیک و حتی اعضای یک جامعه یا گروه حمایتی نیز شود.

در اصل، استورگ نوعی عشق آرام، مهربانانه و همراه با مراقبت است.

ویژگی‌های عشق استورگ

عشق استورگ معمولاً با این ویژگی‌ها شناخته می‌شود:

• وفاداری عمیق
• پذیرش بدون قضاوت
• حمایت همیشگی
• اعتماد
• علاقه واقعی به خوشبختی فرد مقابل

افرادی که عشق استورگ را تجربه می‌کنند، معمولاً همان کسانی هستند که در سختی‌ها کنار شما می‌مانند.

آن‌ها شما را همان‌طور که هستید می‌پذیرند و تلاش نمی‌کنند شخصیت شما را تغییر دهند.

این نوع عشق بر پایه اعتماد و شناخت عمیق شکل می‌گیرد و معمولاً با قدردانی و احساس ارزشمند بودن همراه است.

عشق پراگما (Pragma Love)؛ عشق منطقی و واقع‌بینانه

عشق پراگما نوعی عشق منطقی، واقع‌ گرایانه و مبتنی بر عقل است.

این نوع عشق برخلاف اروس، بیشتر بر هیجان و شور لحظه‌ای تمرکز ندارد؛ بلکه بر سازگاری، ارزش‌های مشترک و آینده رابطه تأکید می‌کند.

در عشق پراگما، فرد بیشتر به این موضوع توجه می‌کند که:

• آیا ما با یکدیگر هماهنگ هستیم؟
• آیا اهداف مشترکی داریم؟
• آیا ارزش‌های ما به هم نزدیک است؟
• آیا می‌توانیم در آینده شریک مناسبی برای هم باشیم؟

ویژگی‌های عشق پراگما

عشق پراگما معمولاً شامل موارد زیر است:

• تصمیم‌گیری آگاهانه برای انتخاب شریک
• توجه به شخصیت و ارزش‌های فرد مقابل
• اهمیت دادن به آینده رابطه
• همکاری و همراهی

در این سبک عشق، جذابیت جسمی یا هیجان اولیه اهمیت کمتری دارد و بیشتر کیفیت رابطه و توانایی دو نفر برای ساختن زندگی مشترک مورد توجه قرار می‌گیرد.

عشق پراگما بر این باور استوار است که یک رابطه موفق باید بتواند در طول زمان رشد کند و قوی‌تر شود.

عشق مانیا (Mania Love)؛ عشق شدید، وابسته و مالکانه

عشق مانیا به نوعی علاقه شدید، افراطی و گاهی وسواس‌گونه اشاره دارد.

در این نوع عشق، احساسات فرد می‌تواند آنقدر قدرتمند شود که تمام ذهن و زندگی او را تحت تأثیر قرار دهد. شدت زیاد علاقه و ترس از دست دادن فرد مقابل، باعث می‌شود فرد وابستگی عاطفی شدیدی پیدا کند.

ریشه واژه مانیا (Mania) به یونان باستان بازمی‌گردد؛ زمانی که این واژه برای توصیف نوعی آشفتگی ذهنی یا حالت دیوانگی استفاده می‌شد. به همین دلیل، عشق مانیا معمولاً با احساسات شدید و کنترل‌نشده ارتباط دارد.

ویژگی‌های عشق مانیا

🔴 عشق مانیا ممکن است به شکل‌های زیر ظاهر شود:

🔴 نیاز شدید به اطمینان گرفتن از طرف مقابل

🔴 تمایل زیاد به دریافت تأیید و توجه

🔴 ترس از ترک شدن یا از دست دادن رابطه

🔴 حسادت شدید

🔴 رفتارهای مالکانه و کنترل‌ گرانه

🔴 تغییرات شدید احساسی

فردی که سبک عشق مانیا دارد، ممکن است برای اطمینان از علاقه شریک عاطفی خود دائماً سؤال بپرسد یا رفتارهایی انجام دهد که از بیرون غیرمنطقی به نظر برسند.

برای مثال:

• مرتب پیام‌های طرف مقابل را بررسی کند.
• از دیر پاسخ دادن او دچار اضطراب شود.
• رفتارهای کوچک را نشانه بی‌علاقگی بداند.
• از تصور پایان رابطه احساس ترس شدید کند.

در این نوع عشق، زمانی که ارتباط عاطفی به اندازه کافی وجود نداشته باشد، فرد ممکن است احساس خستگی، اضطراب و سردرگمی کند.

همچنین ترس از رها شدن می‌تواند باعث شود فرد رفتارهای حسادت‌آمیز یا وابسته از خود نشان دهد.

شناخت عشق مانیا اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اگر این سبک عشق کنترل نشود، ممکن است به جای ایجاد یک رابطه سالم، باعث فشار روانی برای هر دو طرف شود.

عشق آگاپه (Agape Love)؛ عشق فداکارانه و بدون شرط

عشق آگاپه نوعی عشق بدون خودخواهی است که بر نیازها و رفاه فرد مقابل تمرکز دارد.

این نوع عشق از احساس مسئولیت، فداکاری و پذیرش کامل فرد دیگر سرچشمه می‌گیرد.

در عشق آگاپه، فرد مقابل را همان‌ گونه که هست دوست دارید؛ نه به خاطر اینکه کامل است، بلکه به دلیل ارزش وجودی او.

در زبان یونانی، واژه آگاپه (Agape) به معنای «عشق برادرانه» یا «محبت و بخشندگی» است.

ویژگی‌های عشق آگاپه

عشق آگاپه شامل ویژگی‌هایی مانند موارد زیر است:

• پذیرش بدون قید و شرط
• مهربانی و صبوری
• بخشندگی
• اهمیت دادن به خوشبختی فرد مقابل
• کمک کردن بدون انتظار جبران

در این نوع عشق، فرد دوست داشتن را نوعی خدمت و حمایت می‌داند.

کسی که عشق آگاپه را تجربه می‌کند، بیشتر بر نقاط مثبت فرد مقابل تمرکز دارد و حتی زمانی که آن فرد خودش توانایی دیدن ارزش‌هایش را ندارد، همچنان او را حمایت می‌کند.

عشق آگاپه نمونه‌ای از عشقی است که در آن فرد می‌گوید:

«من تو را به خاطر کسی که هستی دوست دارم، نه فقط به خاطر چیزی که برای من انجام می‌دهی.»

سخنی از مشاوران آویژه

شناخت انواع عشق در روانشناسی به ما کمک می‌کند بهتر بفهمیم چرا افراد مختلف در روابط عاطفی رفتارهای متفاوتی دارند.

گاهی دو نفر یکدیگر را دوست دارند، اما سبک عشق آن‌ها متفاوت است؛ برای مثال:

• یک نفر ممکن است عشق را با هیجان و شور نشان دهد.
• فرد دیگر ممکن است عشق را با حمایت، تعهد و آرامش بیان کند.

شناخت این تفاوت‌ها می‌تواند باعث شود افراد:

• نیازهای عاطفی خود را بهتر بشناسند.
• ارتباط مؤثرتری با شریک عاطفی خود داشته باشند.
• الگوهای ناسالم رابطه را تشخیص دهند.
• برای ساختن یک رابطه سالم‌تر تلاش کنند.

در نهایت، انواع عشق نشان می‌دهند که عشق فقط یک احساس ساده نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از هیجانات، رفتارها، باورها و انتخاب‌هایی است که در طول زندگی شکل می‌گیرد و تغییر می‌کند.

شناخت سبک عشق خود و شریک عاطفی می‌تواند قدم مهمی برای داشتن روابط عمیق‌تر، آگاهانه‌تر و سالم‌تر باشد.