نحوه برخورد با اشتباهات نوجوانان؛ چگونه بدون آسیب زدن به رابطه، رفتارهای نادرست فرزندمان را اصلاح کنیم؟
«تفاوت بین کلمات کاملاً درست و کلمات تقریباً درست، مانند تفاوت بین کرم شبتاب و صاعقه است.» مارک تواین
نحوه برخورد با اشتباهات نوجوانان اهمیت زیادی دارد؛ زیرا واکنش والدین میتواند به جای اصلاح رفتار، باعث افزایش فاصله عاطفی و مقاومت نوجوان شود.
من به عنوان روانشناس نوجوان تاکنون نوجوانی را ندیدهام که نخواهد بداند حتی پس از اشتباه کردن نیز همچنان دوستداشتنی و ارزشمند است.
دوست داشتن فرزند زمانی که همه چیز خوب پیش میرود کار سختی نیست؛ اما زمانی که نوجوان قوانین شما را زیر پا میگذارد و زندگیاش از مسیر درست خارج میشود، شرایط کاملاً متفاوت خواهد بود.
گاهی یک جمله درست میتواند جلوی یک دعوای بزرگ را بگیرد! 🌱
این مقاله با دقت و تجربه مشاوران مرکز مشاوره خانواده آویژه تهیه شده است؛ حتماً آن را بخوانید و دیدگاهتان را در پایان بنویسید؛ شاید تجربه شما چراغ راه یک پدر یا مادر دیگر باشد. 💙
نحوه برخورد با اشتباهات نوجوانان دختر و پسر
۱. اولین قدم؛ دلیل برخورد خود را برای نوجوان توضیح دهید
اولین کاری که باید انجام دهید این است که به نوجوان خود توضیح دهید چرا درباره رفتار اشتباه او صحبت میکنید.
نحوه برخورد با نوجوان خطاکار نباید بر پایه خشم، تحقیر یا سرزنش باشد؛ بلکه لازم است نوجوان احساس کند والدین برای کمک به او و جلوگیری از تکرار اشتباه در کنارش هستند.
با رفتار، لحن و نحوه برخوردتان نشان دهید که برای او احترام قائل هستید و در زمان سختیها و اشتباهات از او فاصله نمیگیرید؛ بلکه بیشتر در کنارش میمانید.
۲. رفتار را اصلاح کنید، نه شخصیت را
به یاد داشته باشید که نوجوان معمولاً از اشتباه خود آگاه است و همین موضوع به اندازه کافی برای او ناراحتکننده و آزاردهنده است.
بنابراین نیازی نیست با سرزنش، تحقیر یا انفجارهای احساسی شرایط را بدتر کنید.
تمرکز شما باید روی اصلاح رفتار باشد، نه حمله به شخصیت نوجوان.
رفتارها قابل تغییر هستند؛ اما شخصیت افراد به ندرت با حمله و سرزنش تغییر میکند.
به جای گفتن «تو آدم بیمسئولیتی هستی»، بهتر است بگویید: «این تصمیم مسئولانه نبود و بهتر است ببینیم دفعه بعد چطور میتوانی انتخاب بهتری داشته باشی.»
این موضوع در نحوه برخورد با اشتباهات نوجوانان دختر نیز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا سرزنش شخصیت یا مقایسه کردن دختر نوجوان با دیگران میتواند احساس ارزشمندی و اعتماد او به والدین را کاهش دهد.
۳. استفاده از کلمه «تو» را به حداقل برسانید
هنگام صحبت درباره اشتباهات نوجوان، تا حد امکان از کلمه «تو» استفاده نکنید؛ مگر زمانی که میخواهید او را تشویق کنید یا درباره ویژگیهای مثبتش صحبت کنید.
برای مثال به جای اینکه بگویید:
«تو ساعت مقرر را رعایت نکردی.»
بگویید:
«ساعت مقرر رعایت نشده است.»
شاید این تفاوت کوچک به نظر برسد، اما به محض اینکه از واژه «تو» استفاده میکنید، نوجوان احساس میکند مورد حمله شخصی قرار گرفته است.
هدف این نیست که مسئولیت اشتباه را از نوجوان بگیرید؛ بلکه باید کاری کنید که او بتواند بدون احساس تحقیر، مسئولیت رفتار خودش را بپذیرد.
۴. از کلمات مطلق مانند «همیشه» و «هیچ وقت» استفاده نکنید
جملاتی مانند:
- «تو هیچ وقت به حرف من گوش نمیدهی.»
- «تو همیشه دیر به خانه میآیی.»
در واقع شخصیت نوجوان را هدف قرار میدهند، نه رفتار او را.
هرچه بیشتر به شخصیت او حمله کنید، احتمال بیشتری دارد که برای دفاع از خودش وارد مقابله شود.
۵. موفقیت در گفتوگو به «حق با چه کسی است» ربطی ندارد
رسیدن به نتیجه مطلوب در گفتوگو با نوجوان به این بستگی ندارد که شما چقدر حق دارید یا او چقدر اشتباه کرده است.
آنچه اهمیت دارد، انگیزه و شیوه برخورد شماست.
قبل از شروع گفتوگو از خودتان بپرسید:
- آیا روش من این گفتوگو را به سمت حل مسئله هدایت میکند یا از آن دور میکند؟
- آیا حرفهای من باعث افزایش احترام متقابل میشود یا آن را کاهش میدهد؟
- آیا صحبتهای من نوجوانم را به بهتر شدن تشویق میکند یا او را به پنهانکاری بیشتر سوق میدهد؟
گاهی والدین آنقدر روی اثبات اشتباه نوجوان تمرکز میکنند که هدف اصلی، یعنی آموزش و اصلاح رفتار، فراموش میشود.
۶. قبل از صحبت با نوجوان، احساسات خود را کنترل کنید
پیش از اینکه درباره یک مشکل با نوجوان صحبت کنید، ناراحتیها، دلخوریها و عصبانیتهای شخصی خود را کنار بگذارید.
تمرکز شما باید روی هدف اصلی باشد، نه احساساتی که نسبت به آن اتفاق دارید.
انگیزههای اشتباه به راحتی وارد گفتوگو میشوند و نتیجه مثبت را از بین میبرند.
اگر احساس میکنید بسیار عصبانی هستید، بهتر است گفتوگو را برای مدتی به تعویق بیندازید. چند دقیقه فاصله گرفتن، نفس عمیق کشیدن و سپس صحبت کردن، بسیار بهتر از گفتوگویی است که در آن کنترل خود را از دست میدهید.
۷. انگیزههای اشتباهی که باید از آنها دوری کنید
تخلیه عصبانیت و ناراحتی خود
احساسات منفی خود را روی نوجوان خالی نکنید.
اثبات اینکه شما درست میگویید و او اشتباه میکند
موضوع اصلی این نیست که چه کسی درست میگوید.
شکستن شخصیت نوجوان و وادار کردن او به تسلیم شدن
هرگز نوجوان را با تهدید، تحقیر یا ترساندن مجبور به تغییر رفتار نکنید.
ممکن است در حضور شما رفتارش را تغییر دهد، اما پشت سر شما دقیقاً برعکس عمل خواهد کرد.
تلاش برای تبدیل او به فردی دیگر
نوجوانان صرفاً به این دلیل که والدین به آنها میگویند تغییر نمیکنند.
آنها زمانی تغییر میکنند که خودشان بخواهند و پیامدهای تصمیمهای اشتباه را تجربه کنند.
تهدید کردن
تهدیدهای توخالی حتی بدتر هستند.
بهتر است به جای تهدید، پیامد منطقی و از پیش مشخصی برای رفتار نادرست تعیین کنید و در صورت وقوع آن، با آرامش همان پیامد را اجرا کنید.
۸. انگیزههای درستی که باید روی آنها تمرکز کنید
هنگام صحبت درباره اشتباهات نوجوان، بهتر است اهداف زیر را دنبال کنید:
شفاف و مختصر صحبت کنید
به گونهای حرف بزنید که نوجوان نگرانی و دلسوزی شما را درک کند.
نوجوان را بهتر درک کنید
گاهی پشت یک رفتار اشتباه، فشار دوستان، اضطراب، ناراحتی، ترس یا ناتوانی در حل یک مسئله قرار دارد.
فرصتی برای آرامش او فراهم کنید
گاهی لازم است به جای فشار بیشتر، فرصتی برای آرامش پیدا کند.
قوانین و ارزشهای خانواده را روشنتر بیان کنید
نوجوان باید بداند چه رفتاری قابل قبول است، چه رفتاری قابل قبول نیست و در صورت عبور از مرزها چه پیامدی در انتظار او خواهد بود.
مشکل را حل کنید و از تکرار آن جلوگیری نمایید
هدف نهایی این است که مسئله حل شود و احتمال تکرار آن کاهش پیدا کند.
۹. چرا حل مشکل باید آخرین هدف باشد؟
شاید متوجه شده باشید که «حل مشکل» در انتهای فهرست قرار گرفته است.
دلیل آن ساده است:
تا زمانی که رابطه سالم و مبتنی بر اعتماد شکل نگیرد، حل واقعی مشکل امکانپذیر نخواهد بود.
نوجوان باید مطمئن باشد که شما خیرخواه او هستید و منافعش را در نظر دارید.
وقتی نوجوان احساس کند والدین فقط قصد سرزنش و کنترل او را دارند، احتمال اینکه درباره مشکلات واقعی زندگی خود با آنها صحبت کند کمتر میشود.
۱۰. قاطع باشید، اما آسیب نزنید
این توصیهها به این معنا نیست که والدین باید در برابر رفتار نامناسب نوجوان منفعل یا بیش از حد ملایم باشند.
آنچه میگویید باید دقیقاً همان چیزی باشد که به آن اعتقاد دارید.
اما کلمات خود را به گونهای انتخاب کنید که نوجوان مجبور نشود برای دفاع از شخصیت خود وارد جنگ شود.
قاطعیت با خشونت و تحقیر تفاوت دارد. والد میتواند روی قوانین خانواده محکم بایستد و همزمان به احساسات و شخصیت نوجوان احترام بگذارد.
۱۱. کمی شوخ طبعی میتواند معجزه کند
اضافه کردن مقدار کمی شوخ طبعی به گفتوگو میتواند تنش را کاهش دهد و اجازه دهد روی اصل موضوع تمرکز کنید.
برای مثال، زمانی که من با نوجوانان درباره اشتباهاتشان صحبت میکنم، معمولاً با لبخند میگویم:
«وای! حسابی خرابکاری کردی! چه اتفاقی افتاد؟»
معمولاً نوجوان پاسخ میدهد:
«بله، فکر کنم همینطور شد.»
این نوع برخورد باعث میشود نوجوان مسئولیت اشتباه خود را بپذیرد.
۱۲. اجازه دهید پیامدها آموزش دهند
در این مثال، من به شخصیت نوجوان حمله نکردم و او را بابت اشتباهش تحقیر نکردم.
در عوض، پس از پذیرش اشتباه توسط خودش، پیامد تعیینشده را اجرا کردم.
برای نمونه میگفتم:
«فکر کنم خودت میدانی که این هفته باید مقدار زیادی برگ جمع کنی، درست است؟»
و نوجوان پاسخ میداد:
«بله، فکر کنم حق با شماست.»
پس از آن، اجازه میدادم خود پیامدها نقش آموزشی خود را ایفا کنند.
زمانی که نوجوان مشغول انجام مسئولیت تعیینشده است، فرصت کافی برای فکر کردن به رفتارش و دلایل اجتناب از تکرار آن خواهد داشت.
نکته مهم این است که پیامد باید متناسب با رفتار، از قبل مشخص و قابل اجرا باشد؛ نه اینکه در لحظه عصبانیت والدین تعیین شود.
۱۳. پس از اجرای پیامدها، دوباره ارتباط را برقرار کنید
بعد از اینکه نوجوان پیامد تعیینشده را انجام داد، دوباره با او صحبت کنید.
در این مرحله لازم است به او اطمینان دهید که موضوع گذشته و قرار نیست برای همیشه علیه او استفاده شود.
به او بگویید:
- اشتباه انجام شده است و تمام شده است.
- همچنان به او اعتماد دارید.
- باور دارید که میتواند دفعه بعد انتخاب بهتری داشته باشد.
این مرحله بسیار مهم است؛ زیرا نوجوان باید متوجه شود که اجرای پیامد به معنای پایان رابطه یا از بین رفتن محبت والدین نیست.
۱۴. نحوه مواجهه شما با اشتباهات نوجوان آینده رابطهتان را میسازد
نحوه برخورد با اشتباهات نوجوانان میتواند تعیین کند که نوجوان در مواجهه با خطاهای آینده، به والدین خود اعتماد کند و از آنها کمک بخواهد یا اشتباهاتش را پنهان کند.
نوع رفتار و تعامل شما در چنین لحظات حساسی، کیفیت رابطه آینده شما با فرزندتان را تعیین خواهد کرد.
سخنی از مشاوران آویژه
در نهایت، هدف از برخورد با اشتباه نوجوان این نیست که او را بترسانیم یا احساس گناه را در او افزایش دهیم؛ بلکه باید به او کمک کنیم مسئولیت انتخابهای خود را بپذیرد، از اشتباهاتش یاد بگیرد و برای تصمیمهای بهتر در آینده آماده شود.
💙 ای مقاله حاصل تلاش و تجربه مشاوران مرکز مشاوره خانواده آویژه است؛ اگر با اشتباهات و رفتارهای چالشبرانگیز نوجوانتان روبهرو هستید، این مطلب را از دست ندهید.
نظرتان را در پایان مقاله بنویسید؛ شاید تجربه شما راهگشای والد دیگری باشد.
6 پاسخ
کاش پدر و مادر ها اینارو میخوندن.. )))
سلام توضیحاتی بود که واقعا برای برخورد با رفتارهای فرزند نوجوانم لازم داشتم سپاس
عالی بود ممنونم
سلام وعرض ادب ،خواندن مطالب و راهکارها برایم بسیار مفید بود. سپاس
سلام ممنون خیلی کمکم کرد
سلام ببخشید خواستم بگم من از دروغ گفتن خسته شدم ومی ترسم که با اون پر خاشگری کنم واون کاری را انجام میدهد کهبه ابرو وشخصیت خودش لطمه میزند وانقدر که نصیحتش میکنم گوش میده بعد از چند ثانیه یادش میره وکاری میکند کهنباید انجام بدهد ممنون که راهنمایم کنید وپسرم ۲۱سالش است