۱۸ علائم کمبود اعتماد به نفس در کودکان + ۱۰ راهکار های طلایی

آیا نگران هستید که فرزندتان کمبود اعتماد به نفس داشته باشد؟

در این مطلب، ۱۸ نشانه های کودک بی اعتماد به نفس را با شما در میان می‌گذارم. همچنین راهکارها و نکات کاربردی زیادی برای کمک به او ارائه خواهم کرد.

در این مطلب مرکز مشاوره آویژه، نگاهی عمیق به مفهوم کمبود اعتماد به نفس در کودکان خواهیم داشت. به شما کمک می‌کنم بفهمید اعتماد به نفس در کودکان چیست، چه عواملی بر شکل‌گیری آن در کودک تأثیر می‌گذارند و چگونه تشخیص دهید که آیا کودک شما با مشکل کمبود اعتماد به نفس مواجه است یا خیر.

همچنین ایده‌ها و راهکارهای زیادی برای حمایت از فرزندتان و بازگرداندن اعتمادبه‌نفس او به مسیر درست ارائه خواهم کرد.

اعتماد به نفس دقیقاً چیست؟

در واقع، اعتماد به نفس در کودکان به این موضوع مربوط می‌شود که کودک تا چه اندازه از «خودِ بودنش» احساس رضایت دارد. عزت‌ نفس بازتابی از میزان ارزشی است که فرد برای خودش قائل است، تا چه اندازه خودش را تأیید می‌کند، برای خودش ارزش و اهمیت قائل است و خودش را دوست دارد.

به عبارت دیگر، اعتماد به نفس در کودکان نشان می‌دهد که فرد تا چه اندازه احساس ارزشمندی می‌کند یا خود را فردی ارزشمند می‌داند.

درمان کمبود اعتماد به‌ نفس کودکان در مرکز مشاوره آویژه چگونه انجام می‌شود؟

روانشناسان آویژه با توجه به شرایط و نیازهای هر کودک، ابتدا نقاط قوت، علایق، توانایی‌ها و چالش‌های او را شناسایی می‌کنند. سپس با استفاده از فعالیت‌های متناسب با سن کودک، به او کمک می‌کنند تجربه‌های موفقیت بیشتری داشته باشد و به‌تدریج باور «من می‌توانم» را در خود تقویت کند.

برخی از مهم‌ترین روش‌ها عبارت‌اند از:

سن شکل گیری اعتماد به نفس در کودکان

اعتماد به نفس از دوران کودکی شروع به شکل‌گیری می‌کند. با این حال، جالب است بدانید که  که اعتماد به نفس با افزایش سن بهتر می‌شود.

سن شکل گیری اعتماد به نفس در کودکان بین ۴ تا ۱۱ سالگی است. با این حال، برخلاف تصور، معمولاً بین ۱۱ تا ۱۵ سالگی به یک مرحله ثبات یا سکون می‌رسد.

پس از آن، اعتماد به نفس همچنان افزایش پیدا می‌کند تا اینکه در حدود ۶۰ سالگی به اوج خود می‌رسد.

علائم کمبود اعتماد به نفس در کودکان

چگونه می‌توانیم تشخیص دهیم که آیا کودک از اعتماد به نفس پایین رنج می‌برد یا خیر؟

در ابتدا لازم است به یک نکته مهم توجه کنیم: صرفاً به این دلیل که یک کودک آرام، کم‌حرف یا درون‌گراست، به این معنا نیست که الزاماً اعتماد به نفس پایینی دارد. در بسیاری از مواقع حتی ممکن است برعکس باشد.

نشانه های کودک بی اعتماد به نفس چیست؟ در ادامه برخی از شایع‌ترین مواردی را که باید به آنها توجه کنید، بیان می‌کنم.

نشانه های کودک بی اعتماد به نفس:

1. درباره خودش به شیوه‌ای بسیار منفی صحبت می‌کند؛ مانند «من احمقم» یا «من زشتم».
2. دائماً خود را به شکل منفی با دیگران مقایسه می‌کند.
3. بیش از حد نگران نظر دیگران درباره خودش است.
4. اغلب دچار تغییرات خلقی می‌شود و به نظر می‌رسد غمگین، گوشه‌گیر، عصبانی یا افسرده است.
5. ممکن است خیلی زود عصبانی شود و مستعد واکنش‌های هیجانی باشد.
6. دوستان زیادی ندارد یا ترجیح می‌دهد زمان خود را به تنهایی سپری کند.
7. اغلب برای اجتناب از موقعیت‌های اجتماعی تا حد زیادی تلاش می‌کند.
8. احساس می‌کند تلاش‌هایش هیچ‌گاه به خوبی تلاش‌های دیگران نیست.
9. پذیرش تعریف و تمجید یا انتقاد برایش دشوار است.
10. به دلیل ترس از شکست، تمایلی به امتحان کردن چیزهای جدید ندارد.
11. به‌راحتی تسلیم می‌شود و می‌گوید: «من نمی‌توانم.»
12. کنار آمدن با شکست برایش دشوار است.
13. دیگران یا شرایط را به خاطر شکست‌ها و ناتوانی‌های خود سرزنش می‌کند؛ مثلاً می‌گوید: «معلم احمق بود» یا «کامپیوتر درست کار نمی‌کرد.»
14. اگر فکر کند قرار است در یک بازی شکست بخورد، ممکن است تقلب کند یا دروغ بگوید.
15. ممکن است اهمیت رویدادهایی را که در آنها شرکت نکرده، کم‌اهمیت جلوه دهد؛ مثلاً بگوید: «اصلاً نمی‌خواستم در نمایش شرکت کنم.»
16. علاقه خود را به فعالیت‌هایی که قبلاً از آنها لذت می‌برد، از دست می‌دهد.
17. عملکرد او در مدرسه کاهش پیدا می‌کند.
18. ممکن است رفتارهای منفی مانند غیبت از مدرسه، سیگار کشیدن، مصرف الکل یا به‌طور کلی بدرفتاری از خود نشان دهد.

کمبود اعتماد به نفس در کودکان چگونه خود را نشان میدهد؟

کودکان برای اینکه خجالت‌زده نشوند و دیگران متوجه ضعف‌هایشان نشوند، ممکن است از روش‌هایی برای پنهان کردن کمبود اعتماد به نفس خود استفاده کنند.

آنها معمولاً باور دارند که نمی‌توانند بهتر شوند. این راهکارها می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

۱. اجتناب کردن

کودک ممکن است از انجام دادن کاری یا قرار گرفتن در موقعیتی که در آن احساس ضعف و ناامنی می‌کند، خودداری کند؛ زیرا می‌ترسد دیگران متوجه ضعف‌هایش شوند.

برای مثال، ممکن است از شرکت در تست یک نمایش مدرسه یا امتحان دادن برای عضویت در یک تیم ورزشی خودداری کند، چون از رد شدن می‌ترسد.

۲. زود تسلیم شدن

وقتی کودک با موقعیتی دشوار یا چالش‌ برانگیز روبه‌رو می‌شود، ممکن است خیلی زود دست از تلاش بکشد و حتی برای موفق شدن تلاش نکند.

در چنین شرایطی، کودک گاهی برای توجیه خود می‌گوید بازی خیلی آسان بوده یا کاری که انجام می‌داده خسته‌ کننده بوده است.

۳. پنهان کردن ناامنی با شوخی و خنده

بعضی کودکان برای پنهان کردن احساس ناامنی و ضعف خود، مدام شوخی می‌کنند، مسخره‌بازی درمی‌آورند یا دیگران را می‌خندانند.

۴. تلاش برای کنترل دیگران

وقتی کودکان احساس می‌کنند کنترل چندانی بر زندگی خود ندارند، ممکن است تلاش کنند دیگران را کنترل یا مدیریت کنند.

برای مثال، ممکن است بخواهند بر دوستان خود مسلط شوند و اصرار داشته باشند که خودشان انتخاب کنند چه بازی‌ای انجام شود یا قوانین بازی چه باشند.

۴. پرخاشگری

بسیاری از رفتارهای قلدری و زورگویی می‌توانند از احساس ناامنی و ناکافی بودن فرد سرچشمه بگیرند.

این رفتار می‌تواند به او احساس قدرت بدهد و باعث شود توجه دیگران از نقاط ضعفش دور شود.

دلایل کمبود اعتماد به نفس کودکان

چگونه با کودکی که اعتماد به نفس ندارد برخورد کنیم؟

اگر احساس می‌کنید فرزندتان اعتماد به‌ نفس پایینی دارد، نوع برخورد شما می‌تواند تأثیر زیادی بر احساس ارزشمندی و نگاه او به خودش داشته باشد. بنابراین، مهم است بدانیم چگونه با کودکی که اعتماد به نفس ندارد برخورد کنیم تا ناخواسته احساس ناتوانی و بی‌ارزشی او را بیشتر نکنیم.

در ادامه، چند راهکار ساده و کاربردی را معرفی می‌کنیم که می‌توانند به تقویت اعتماد به‌ نفس و عزت‌نفس کودک کمک کنند.

۱. محبت خود را به کودک نشان دهید ❤️

کودک بیش از هر چیز نیاز دارد بداند که دوست داشته می‌شود و برای والدینش ارزشمند است.

• به فرزندتان بگویید که دوستش دارید.
• برای صحبت کردن و وقت گذراندن با او زمان مشخصی در نظر بگیرید.
• موفقیت‌ها و شکست‌های او را ملاک ارزشمندی‌اش قرار ندهید.
• به او نشان دهید که حتی وقتی اشتباه می‌کند، همچنان برای شما عزیز و ارزشمند است.
• گاهی یک آغوش، لبخند یا چند کلمه محبت‌آمیز می‌تواند احساس امنیت زیادی به کودک بدهد.

کودک باید بداند که ارزش او به نمره، موفقیت، ظاهر، مهارت ورزشی یا عملکردش وابسته نیست.

۲. بیش از حد از کودک انتقاد نکنید

یکی از مهم‌ترین نکات در پاسخ به این سؤال که چگونه با کودکی که اعتماد به نفس ندارد برخورد کنیم، توجه به شیوه صحبت کردن با اوست.

کودکی که اعتماد به‌ نفس پایینی دارد ممکن است انتقادهای والدین را بسیار جدی بگیرد و آنها را به باورهایی درباره خودش تبدیل کند.

بنابراین:

• از برچسب زدن به کودک خودداری کنید.
• او را با خواهر، برادر، دوستان یا همکلاسی‌هایش مقایسه نکنید.
• از جملاتی مانند «تو تنبلی»، «تو بی‌عرضه‌ای» یا «تو هیچ‌وقت درست انجام نمی‌دهی» استفاده نکنید.
• به جای سرزنش شخصیت کودک، درباره رفتار مشخصی که نیاز به تغییر دارد صحبت کنید.
• به جای تمرکز صرف بر مشکل، راه‌حل پیشنهاد دهید.

به جای سرزنش چه بگوییم؟

مثلاً اگر فکر می‌کنید کودک به اندازه کافی برای انجام تکالیفش وقت نمی‌گذارد، به جای اینکه بگویید:

«تو خیلی تنبلی!»

می‌توانید بگویید:

«نگرانم که برای انجام تکلیفت وقت کم بیاوری. بیا این هفته هر روز بعد از مدرسه یک ساعت برای درس خواندن وقت بگذاریم تا بتوانی تکلیفت را به‌موقع تمام کنی.»

در این روش، کودک متوجه می‌شود که یک رفتار می‌تواند تغییر کند و مشکل، خودِ او نیست.

۳. تلاش کودک را تحسین کنید، نه فقط نتیجه را

برای افزایش اعتمادبه‌نفس کودک، فقط به نتیجه کار توجه نکنید. تلاش، پشتکار و پیشرفت او را هم ببینید.

برای مثال، اگر کودک برای یک امتحان زیاد درس خوانده اما نمره‌ای که انتظار داشته نگرفته است:

• تلاش او را نادیده نگیرید.
• به پشتکار او توجه کنید.
• پیشرفت‌های کوچک او را ببینید.
• از تعریف‌های غیرواقعی و اغراق‌آمیز خودداری کنید.
• به او نشان دهید که شکست به معنای ناتوان بودن نیست.

به جای اینکه بگویید:

«عالی بودی!»

در شرایطی که نتیجه چندان خوب نبوده، می‌توانید بگویید:

«می‌دونم این امتحان برات سخت بود، اما خوشحالم که تسلیم نشدی و برایش تلاش کردی.»

این نوع تشویق به کودک کمک می‌کند بفهمد ارزش تلاش کردن فقط به برنده شدن یا گرفتن بهترین نتیجه وابسته نیست.

۴. درباره احساسات کودک با او صحبت کنید

کودکی که اعتمادبه‌نفس پایینی دارد، ممکن است ناراحتی، ترس یا نگرانی‌های خود را پنهان کند.

برای کمک به او:

1. از کودک درباره احساساتش سؤال کنید.
2. به حرف‌هایش با دقت گوش دهید.
3. احساسات او را مسخره یا کوچک نکنید.
4. اجازه دهید بدون ترس از سرزنش، درباره مشکلاتش صحبت کند.
5. به او کمک کنید احساساتش را بهتر بشناسد و درباره آنها حرف بزند.

مثلاً می‌توانید بپرسید:

• «امروز چه چیزی ناراحتت کرد؟»
• «وقتی دوستت این حرف را زد، چه احساسی داشتی؟»
• «فکر می‌کنی چرا از انجام این کار می‌ترسی؟»
• «دوست داری چطور کمکت کنم؟»

مهم است که بلافاصله بعد از صحبت کودک، شروع به نصیحت یا ارائه راه‌حل نکنید. اول گوش دهید و احساس او را درک کنید.

می‌توانید بگویید:

«می‌فهمم که این اتفاق ناراحتت کرده.»

یا:

«طبیعیه که از این موضوع ناراحت شده باشی. بیا با هم ببینیم چه کاری می‌تونیم انجام بدیم.»

۵. به کودک کمک کنید خودش را با دیگران مقایسه نکند

مقایسه شدن با دیگران می‌تواند اعتمادبه‌نفس کودک را کاهش دهد؛ به‌خصوص اگر کودک احساس کند همیشه از دیگران ضعیف‌تر یا کم‌توان‌تر است.

به جای مقایسه کردن کودک با دیگران:

• پیشرفت امروز او را با گذشته خودش مقایسه کنید.
• نقاط قوت و توانایی‌هایش را به او یادآوری کنید.
• به او بگویید هر فرد توانایی‌ها و نقاط ضعف خاص خودش را دارد.
• به جای «ببین دوستت چقدر بهتره»، بگویید «ببین نسبت به قبل چقدر پیشرفت کردی.»

هدف این است که کودک یاد بگیرد به جای رقابت دائمی با دیگران، روی رشد و پیشرفت خودش تمرکز کند.

۶. اجازه دهید اشتباه کند

کودکی که اعتمادبه‌نفس پایینی دارد ممکن است از اشتباه کردن بترسد و به همین دلیل سراغ تجربه‌های جدید نرود.

برای کمک به او:

• اشتباه را بخشی طبیعی از یادگیری بدانید.
• بعد از اشتباه، کودک را تحقیر نکنید.
• از عبارت‌هایی مانند «دیدی گفتم نمی‌تونی!» استفاده نکنید.
• از او بپرسید: «فکر می‌کنی دفعه بعد چه کاری می‌تونی متفاوت انجام بدی؟»
• به کودک فرصت دهید دوباره تلاش کند.

به او یاد بدهید که اشتباه کردن نشانه بی‌عرضه بودن نیست؛ بلکه یکی از راه‌های یادگیری است.

۷. به کودک فرصت انجام کارهای مستقل بدهید

گاهی والدین برای اینکه کودک شکست نخورد، بیش از اندازه به او کمک می‌کنند. این کار ممکن است ناخواسته این پیام را منتقل کند که «تو از عهده انجام این کار برنمی‌آیی.»

بنابراین، متناسب با سن کودک:

• اجازه دهید بعضی کارهای شخصی‌اش را خودش انجام دهد.
• برای انجام کارها به او فرصت بدهید.
• اگر کاری را اشتباه انجام داد، فوراً جای او انجامش ندهید.
• در صورت نیاز راهنمایی کنید، اما همه کار را به جای او انجام ندهید.
• وقتی کاری را خودش انجام داد، تلاشش را مورد توجه قرار دهید.

تجربه موفقیت‌های کوچک می‌تواند به تدریج احساس توانمندی کودک را افزایش دهد.

۸. به جای «بهترین بودن»، روی پیشرفت تمرکز کنید

هدف از تقویت اعتمادبه‌نفس کودک این نیست که او همیشه بهترین، باهوش‌ترین یا موفق‌ترین فرد باشد.

به کودک کمک کنید بفهمد:

• لازم نیست همیشه برنده باشد.
• لازم نیست از همه بهتر باشد.
• شکست بخشی از زندگی است.
• می‌تواند از اشتباهاتش یاد بگیرد.
• می‌تواند قدم‌به‌قدم پیشرفت کند.
• ارزشمند بودن او به موفقیت‌هایش وابسته نیست.

سخنی از مشاوارن آویژه

اگر می‌خواهید بدانید چگونه با کودکی که اعتماد به نفس ندارد برخورد کنیم، مهم‌ترین نکته این است که به جای تلاش برای حذف تمام شکست‌ها و مشکلات از زندگی کودک، به او کمک کنید یاد بگیرد چگونه با آنها روبه‌رو شود.

کودک باید به مرور به این باور برسد که:

• من ارزشمند هستم.
• می‌توانم چیزهای جدید یاد بگیرم.
• اشتباه کردن اشکالی ندارد.
• اگر شکست بخورم، می‌توانم دوباره تلاش کنم.
• برای ارزشمند بودن لازم نیست همیشه بهترین باشم.

اگر کاهش اعتمادبه‌نفس کودک شدید، طولانی‌مدت یا همراه با مشکلاتی در مدرسه، روابط دوستانه یا زندگی روزمره است، بهتر است از یک روان‌شناس کودک یا مشاور متخصص کمک بگیرید.

برای تهیه این مقاله، مشاوران مرکز مشاوره خانواده آویژه تلاش زیادی کرده‌اند.

این مقاله را از دست ندهید و حتماً دیدگاه و تجربه خود را در انتهای پست با ما و دیگران به اشتراک بگذارید؛ شاید نظر شما راهگشای فرد دیگری باشد. 💬❤️