معیار های انتخاب همسر از دیدگاه اسلام/ ۸ معیار مهم ازدواج در اسلام

معیار های انتخاب همسر از دیدگاه اسلام/ چه کسی را باید به عنوان همسر انتخاب کنیم؟

برادر و خواهر گرامی!

شما قصد دارید فردی را انتخاب کنید که قرار است سال‌های طولانی و شاید تمام عمر در کنار شما زندگی کند. بنابراین باید با دقت فراوان بررسی کنید که چه کسی را برای این جایگاه مهم برمی‌گزینید.

در زندگی انسان، پس از انتخاب عقیده و جهان‌بینی، هیچ انتخابی به اندازه انتخاب همسر اهمیت و حساسیت ندارد.

به همین دلیل تا جایی که می‌توانید تحقیق کنید،مشاوره پیش از ازدواج بگیرید، بررسی کنید و از افراد آگاه کمک بخواهید. مراقب باشید تصمیمی صرفاً احساسی نگیرید و تحت تأثیر عوامل زودگذر قرار نگیرید.

زندگی کردن با فردی که از نظر فکری، اخلاقی یا شخصیتی با شما تناسب ندارد، بسیار دشوار خواهد بود.

معیار های انتخاب همسر از دیدگاه اسلام

هرگز با خود نگویید:

«فعلاً ازدواج می‌کنیم؛ اگر بعداً نتوانستیم با هم زندگی کنیم، طلاق می‌گیریم.»

این فکر را کاملاً از ذهن خود دور کنید؛ زیرا طلاق مسئله‌ای بسیار دشوار است و به‌ویژه زمانی که فرزندانی در میان باشند، مشکلات آن چند برابر خواهد شد.

در عوض، این نگرش را در خود تقویت کنید که:

«می‌خواهم همسری انتخاب کنم که بتوانم در کنار او زندگی‌ای موفق، آرام و پایدار داشته باشم.»

شرایط ازدواج از نظر اسلام

دقت در انتخاب، نه عجله در تصمیم

توصیه اسلام به ازدواج به‌ موقع و بدون تأخیر، هرگز به معنای عجله و بی‌دقتی در انتخاب همسر نیست. سرعت در ازدواج باید همراه با دقت، تحقیق و بررسی باشد.

در واقع سرعت و دقت با یکدیگر تضادی ندارند؛ بلکه این «عجله» است که در مقابل دقت قرار می‌گیرد.

دقت در انتخاب همسر و آسان‌گیری در ازدواج

اگر مجموعه دستورات اسلام درباره ازدواج را بررسی کنیم، به نتیجه مهمی می‌رسیم:

اسلام در بسیاری از امور مربوط به ازدواج، مانند مهریه، هزینه‌ها، تشریفات و رسوم، به آسان‌گیری و ساده‌گیری توصیه کرده است.

برای مثال:

«يسروا … و لا تعسروا»

«آسان بگیرید و سخت‌گیری نکنید.»

همچنین آمده است:

«أفضل النكاح أيسره»

«بهترین ازدواج، آسان‌ ترین آن است.»

و نیز:

«خير النساء أيسرهن صداقاً وأقلهن مؤونة»

«بهترین زنان کسانی هستند که مهریه کمتر و هزینه زندگی سبک‌تری دارند.»

! آیا سن ازدواج احتمال طلاق را پیش بینی میکند؟؟ حتما مقاله سن ازدواج را بخوانید.

معیار انتخاب همسر از دیدگاه قرآن

اما هنگامی که سخن از معیار انتخاب همسر از دیدگاه قرآن و سنت اسلامی به میان می‌آید، اسلام به شدت بر دقت و بررسی تأکید می‌کند.

پیامبر اکرم(ص) فرمودند:

إياكم و خضراء الدمن.

«از سبزه‌ای که بر روی مزبله و محل آلودگی روییده است دوری کنید.»

همچنین فرمودند:

إياكم و تزويج الحمقاء.

«از ازدواج با افراد نادان و کم‌خرد بپرهیزید.»

و نیز فرمودند:

فانظر ما تقلده.

«بنگر چه چیزی را بر گردن خود می‌آویزی.»

این احادیث و ده‌ها توصیه دیگر نشان می‌دهند که در مسئله انتخاب همسر باید نهایت دقت و هوشیاری را به کار برد.

برای بررسی کامل ازدواج فامیلی در قرآن و احادیث حتما مقاله ازدواج فامیلی در اسلام را بخوانید.

معیار های انتخاب همسر از دیدگاه اسلام

برای انتخاب همسر باید معیارها و ملاک‌های مشخصی داشته باشیم. به عبارت دیگر، دختران و پسران باید بدانند چه نوع همسری می‌خواهند و چه ویژگی‌ها و فضیلت‌هایی را در شریک زندگی خود جستجو می‌کنند.

به طور کلی، در ملاک های ازدواج از نظر اسلام دو دسته معیار وجود دارد:

1⃣ معیارهای اساسی و بنیادین

این معیارها ستون‌ های اصلی زندگی مشترک هستند و وجود آن‌ها برای داشتن یک زندگی موفق و پایدار ضروری است.

2⃣ معیارهای تکمیلی

این معیارها باعث بهبود کیفیت زندگی و افزایش رفاه و رضایت زوجین می‌شوند و تا حد زیادی به سلیقه، شرایط، فرهنگ و سبک زندگی افراد بستگی دارند.

اکنون مهم‌ترین این معیارها را بررسی می‌کنیم.

نخستین معیار های ازدواج در اسلام: دینداری

مهم‌ترین اصل در معیار انتخاب همسر از دیدگاه قرآن و اسلام

از دیدگاه اسلام، فردی که از ایمان و دینداری واقعی برخوردار نیست، هرچند ممکن است ثروت، موقعیت اجتماعی یا امکانات فراوانی داشته باشد، از مهم‌ترین سرمایه زندگی یعنی تعهد اخلاقی و معنوی محروم است.

کسی که خود را در برابر خداوند مسئول نمی‌داند و به دستورات دینی پایبند نیست، چه تضمینی وجود دارد که به حقوق همسر خود پایبند باشد و مسئولیت‌های زندگی مشترک را به درستی انجام دهد؟

به همین دلیل، معیار انتخاب همسر از دیدگاه قرآن و سنت اسلامی، پیش از هر چیز بر ایمان و تقوا تأکید دارد.

دینداری واقعی چیست؟

در بررسی شرایط ازدواج از نظر اسلام باید توجه داشت که منظور از دینداری، صرفاً ظواهر مذهبی نیست.

دینداری واقعی یعنی:

• ایمان قلبی به خداوند
• پذیرش آموزه‌های اسلام از صمیم قلب
• عمل به دستورات دینی
• صداقت و امانت‌داری
• رعایت حقوق دیگران
• مسئولیت‌پذیری در زندگی

بنابراین، دینداری ظاهری، ریاکارانه یا بدون عمل، از نگاه اسلام ارزش چندانی ندارد.

توصیه پیامبر اکرم (ص) درباره انتخاب همسر

مردی برای مشورت درباره ازدواج نزد پیامبر اکرم (ص) آمد. پیامبر به او فرمودند:

عليك بذات الدين.

«بر تو لازم است که همسری دیندار انتخاب کنی.»

در روایتی دیگر نیز پیامبر اکرم (ص) به مسلمانان سفارش کردند:

«بر همه شما لازم است که همسر دیندار را برای ازدواج برگزینید.»

رسوم انواع ازدواج در ایران چیست؟ در این رابظه حتما مقاله آداب و رسوم ازدواج در شهرهای مختلف ایران را بخوانید.

معیار های ازدواج در اسلام: دینداری در ازدواج

در اینجا ممکن است این سؤال مطرح شود:

اگر دینداری مهم‌ترین معیار موفقیت در ازدواج است، پس چرا برخی افراد مذهبی زندگی مشترک موفق و آرامی ندارند و گاهی با مشکلات و نارضایتی‌های فراوان روبه‌رو می‌شوند؟

پاسخ

منظور از دینداری، دینداری واقعی است

فردی را می‌توان واقعاً دیندار دانست که رفتار، گفتار، اخلاق، روابط اجتماعی و تمام جنبه‌های زندگی او بر اساس آموزه‌های اسلام شکل گرفته باشد.

چنین فردی به طور طبیعی انسان مهربان، مسئولیت‌پذیر، امانت‌دار و قابل اعتمادی خواهد بود.

بنابراین، هر کسی که تنها برخی ظواهر دینی را رعایت می‌کند، لزوماً فردی دیندار به معنای واقعی کلمه محسوب نمی‌شود.

ممکن است مشکل در سایر معیارهای ازدواج باشد

دینداری یکی از مهم‌ترین معیار های انتخاب همسر از دیدگاه اسلام است، اما تنها معیار نیست.

گاهی زن و مرد هر دو متدین هستند، اما در زمینه‌های دیگری مانند:

• تفاهم فکری
• ویژگی‌های شخصیتی
• اخلاق و منش
• فرهنگ خانوادگی
• اهداف زندگی
• تناسب جسمی و روحی

هماهنگی لازم را ندارند.

در چنین شرایطی طبیعی است که زندگی مشترک با مشکلاتی روبه‌رو شود. به همین دلیل در ملاک های ازدواج از نظر اسلام علاوه بر ایمان و تقوا، تناسب و هم‌کفوی نیز اهمیت فراوانی دارد.

ممکن است یکی از دو نفر واقعاً دیندار نباشد

ممکن است ریشه بسیاری از اختلافات در این باشد که یکی از دو نفر تنها ظاهری مذهبی دارد و در عمل به ارزش‌های دینی پایبند نیست.

بنابراین در بررسی شرایط ازدواج از نظر اسلام نباید تنها به ظاهر افراد اکتفا کرد؛ بلکه باید اخلاق، رفتار و شخصیت واقعی آنان نیز مورد ارزیابی قرار گیرد.

مشکلات روحی و روانی نیز می‌توانند نقش داشته باشند

گاهی مشکل زندگی مشترک به دلیل بیماری‌های روان‌ شناختی، اختلالات شخصیتی یا مشکلات عصبی است.

بنابراین موفقیت در ازدواج تنها به یک عامل وابسته نیست و باید همه ابعاد شخصیتی و روانی فرد مورد توجه قرار گیرد.

حتما مقاله اختلاف سن ازدواج در اسلام را مطالعه کنید.

جوانان غیر مذهبی چه باید بکنند؟

ممکن است این سؤال مطرح شود که اگر دینداری مهم‌ترین معیار است، پس جوانانی که خود را مذهبی نمی‌دانند چه باید بکنند؟

پاسخ اول: در مسیر شناخت و ایمان گام بردارند

ایمان و معنویت سرمایه اصلی زندگی انسان هستند.

همان‌گونه که انسان برای تأمین زندگی مادی خود تلاش می‌کند، عقل حکم می‌کند برای سعادت معنوی و آینده خود نیز جستجو، مطالعه، تحقیق و تفکر داشته باشد.

پاسخ دوم: حداقل ویژگی‌های اخلاقی و انسانی را رعایت کنند

حتی اگر فردی خود را مذهبی نداند، باز هم برای داشتن یک زندگی موفق باید برخی از مهم‌ترین ویژگی‌های اخلاقی را در انتخاب همسر در نظر بگیرد.

از جمله:

• حیا
• نجابت
• پاکدامنی
• صداقت
• وفاداری
• مسئولیت‌پذیری

زیرا هیچ زندگی مشترکی بدون این ارزش‌ها دوام نخواهد داشت.

حتی افراد غیر مذهبی نیز معمولاً بی‌حیایی، خیانت، بی‌بند و باری، فریبکاری و فساد اخلاقی را در همسر خود تحمل نمی‌کنند.

در واقع هرچه انسان باحیا تر، پاک‌ تر و نجیب‌ تر باشد، به ارزش‌هایی نزدیک‌تر شده است که اسلام آنها را تأیید می‌کند؛ حتی اگر خودش از این موضوع آگاه نباشد.

دومین معیار های ازدواج در اسلام: اخلاق نیکو

پس از دینداری، یکی از مهم‌ترین معیار های انتخاب همسر از دیدگاه اسلام، اخلاق و منش فرد است. در حقیقت، بسیاری از مشکلات زندگی مشترک نه از کمبود امکانات مالی، بلکه از ضعف‌های اخلاقی و رفتاری ناشی می‌شوند.

پیامبر اکرم (ص) درباره ویژگی‌های همسر شایسته فرمودند:

إذا جاءكم من ترضون خلقه و دينه فزوجوه و إن لا تفعلوا تكن فتنة في الأرض و فساد كبير.

«هرگاه فردی برای ازدواج به خواستگاری آمد که از اخلاق و دینداری او رضایت دارید، با او ازدواج کنید. اگر چنین نکنید، فتنه و فساد بزرگی در جامعه پدید خواهد آمد.»

این حدیث نشان می‌دهد که از دیدگاه پیامبر اسلام (ص)، اخلاق و دینداری دو معیار اصلی ازدواج در اسلام هستند و سایر ویژگی‌ها در درجه بعدی اهمیت قرار می‌گیرند.

اهمیت اخلاق از نگاه امام رضا (ع)

حسین بن بشار واسطی در نامه‌ای به امام رضا (ع) نوشت:

«یکی از بستگانم که اخلاق مناسبی ندارد، خواستگار دخترم شده است. آیا دخترم را به ازدواج او درآورم یا خیر؟»

امام رضا (ع) در پاسخ نوشتند:

إن كان سيئ الخلق فلا تزوجه.

«اگر بداخلاق است، دخترت را به ازدواج او درنیاور.»

این پاسخ کوتاه اما بسیار مهم، نشان می‌دهد که حتی یک صفت منفی اخلاقی می‌تواند دلیل کافی برای رد یک خواستگار باشد.

نمونه‌هایی از اخلاق خوب و بد در ازدواج

برای درک بهتر ملاک های ازدواج از نظر اسلام لازم است برخی از مهم‌ترین نشانه‌های اخلاق نیکو و اخلاق ناپسند را بشناسیم.

ادب در گفتار یا بدزبانی

بزرگواری یا حسادت

خوش‌خلقی یا بدخلقی

حق‌پذیری یا لجبازی

تواضع عاقلانه یا تکبر

صداقت یا دروغگویی

وقار یا بی‌مبالاتی

بردباری یا بی‌صبری

حسن ظن یا بدبینی

صمیمیت یا بی‌تفاوتی

گذشت یا کینه‌توزی

احترام یا بی‌احترامی

شجاعت یا ترس

ادب یا خشونت رفتاری

وفاداری یا بی‌وفایی

سخاوت یا خساست

قناعت یا حرص

چگونه این ویژگی‌های اخلاقی را تشخیص دهیم؟

ممکن است این سؤال مطرح شود:

چگونه می‌توان فهمید که یک خواستگار یا فرد مورد نظر واقعاً دارای این ویژگی‌های اخلاقی است؟

پاسخ این است که شناخت اخلاق واقعی افراد تنها از طریق گفت‌وگوی کوتاه امکان‌پذیر نیست. برای تشخیص این ویژگی‌ها باید از روش‌هایی مانند:

• تحقیق از افراد مطلع
• بررسی رفتار فرد در موقعیت‌های مختلف
• مشورت با خانواده و افراد آگاه
• جلسات گفت‌وگوی قبل از ازدواج
• مشاوره پیش از ازدواج

استفاده کرد.

اولین گام رسم ازدواج در ایران چیست؟ حتما مقاله مراسم خواستگاری ایرانی را بخوانید.

سومین معیار انتخاب همسر از دیدگاه اسلام: اصالت و شایستگی خانواده

یکی دیگر از مهم‌ترین معیار های انتخاب همسر از دیدگاه اسلام، توجه به اصالت و شایستگی خانواده است. البته منظور از اصالت خانوادگی، ثروت، شهرت، موقعیت اجتماعی یا وابستگی به خانواده‌های مشهور نیست؛ بلکه مقصود، پاکدامنی، نجابت، اخلاق، دینداری و سلامت فرهنگی و تربیتی خانواده است.

از نگاه اسلام، ازدواج تنها پیوند میان دو فرد نیست، بلکه پیوند میان دو خانواده نیز به شمار می‌رود. به همین دلیل، هنگام انتخاب همسر باید خانواده او را نیز به دقت شناخت.

چهارمین معیار های ازدواج در اسلام: عقل و خردمندی

یکی از مهم‌ترین معیار های انتخاب همسر از دیدگاه اسلام برخورداری از عقل، درایت و قدرت تصمیم‌گیری صحیح است.

به همین دلیل، اسلام به شدت از ازدواج با افراد کم‌عقل، ناپخته و فاقد قدرت تشخیص درست برحذر داشته است.

امیرالمؤمنین علی (ع) فرمودند:

إياكم و تزويج الحمقاء فإن صحبتها بلاء و ولدها ضياع.

«از ازدواج با فرد کم‌خرد بپرهیزید؛ زیرا زندگی با او مایه رنج و گرفتاری است و فرزندان او نیز آسیب خواهند دید.»

پنجمین معیار های ازدواج در اسلام: سلامت جسمی و روانی

سلامت جسم و روان نقش بسیار مهمی در موفقیت زندگی مشترک دارد.

البته منظور، بیماری‌های جزئی و قابل درمان نیست؛ بلکه بیماری‌های مزمن، اختلالات جدی جسمی یا روانی و مشکلاتی است که می‌توانند در انجام مسئولیت‌های زندگی مشترک اختلال ایجاد کنند.

ششمین معیار های ازدواج در اسلام: زیبایی و جذابیت ظاهری

زیبایی یکی از عواملی است که می‌تواند محبت، علاقه و صمیمیت میان همسران را افزایش دهد.

از نگاه اسلام، زن و شوهر باید از ظاهر یکدیگر رضایت داشته باشند و نسبت به هم احساس جذابیت کنند.

زیبایی یک معیار نسبی است

زیبایی معیار ثابتی ندارد و تا حد زیادی به سلیقه افراد بستگی دارد.

ممکن است فردی از نگاه یک نفر بسیار زیبا باشد اما از دید فرد دیگری چنین نباشد.

بنابراین مهم‌ترین نکته این است که زن و مرد یکدیگر را بپسندند و از ظاهر هم احساس رضایت داشته باشند.

هفتمین معیار های ازدواج در اسلام: دانش و تحصیلات

دانش و تحصیلات نقش مهمی در سعادت و خوشبختی انسان دارند. کسب علم و آگاهی بر هر زن و مرد مسلمان واجب شمرده شده است.

با این حال، دانش و تحصیلات نیز مانند زیبایی، یک «ویژگی تکمیلی» هستند نه یک معیار بنیادین. بنابراین باید در کنار معیارهای اساسی و واقعی مورد توجه قرار گیرند، نه به‌صورت مستقل. همان مطالبی که درباره زیبایی گفته شد، درباره تحصیلات نیز صدق می‌کند.

علم و دانش بدون تعهد، ایمان و اخلاق می‌تواند زیان‌بار باشد؛ همان‌گونه که زیبایی بدون ایمان و حیا خطرآفرین است.

هشتمین معیار های ازدواج در اسلام : هم‌کفو بودن و تناسب میان زن و شوهر

در آغاز این فصل گفته شد که معیارهای انتخاب همسر مهم‌ترین بخش این بحث هستند. اکنون باید گفت که مهم‌ترین بخش همین معیارها، «تناسب و هم‌کفو بودن» میان زن و مرد است. این موضوع حساس‌ترین نکته‌ای است که باید هنگام انتخاب همسر مورد توجه قرار گیرد.

تناسب میان زوجین به معنای هماهنگی، هم‌خوانی، تعادل و سازگاری فکری، روحی، اخلاقی و جسمی میان زن و مرد است.

سخنی از مشاوران آویژه

بر اساس این دیدگاه، موفقیت در ازدواج تنها به زیبایی، تحصیلات یا حتی دینداری محدود نمی‌شود؛ بلکه مجموعه‌ای از عوامل شامل:

• ایمان و ارزش‌های مشترک
• اخلاق نیکو
• تناسب خانوادگی
• عقل و بلوغ فکری
• سلامت جسمی و روانی
• جذابیت و پذیرش متقابل
• تحصیلات و آگاهی
• و مهم‌تر از همه، تناسب و هم‌کفو بودن

در کنار یکدیگر زمینه‌ساز یک زندگی موفق، پایدار و رضایت‌بخش خواهند بود.

در این راستا مرکز مشاوره خانواده آویژه خدمات متنوعی را در زمینه مشاوره ازدواج تلفنی به شما هم میهنان عزیز ارائه میدهد.